BOEKEN

BOEK

Paulus de Boskabouter of Het dubbelleven van Jean Dulieu

Paulus de Boskabouter of Het dubbelleven van Jean Dulieu

Dorinde van Oort

Generaties kinderen zijn opgegroeid met de avonturen van Paulus de Boskabouter. De wijze vogels Oehoeboeroe en Salomo, Gregorius de das en Eucalypta de heks behoren tot het nationale erfgoed. Maar wie hebben voor deze figuren model gestaan?
En wie was Jean Dulieu zelf?

Zijn publieke uitlatingen in de talloze interviews leveren een onvolledig en vaak tegenstrijdig beeld op. Maar ook voor zijn naasten bleef hij in vele opzichten een gesloten boek.

Dat boek wordt nu geopend. Dorinde van Oort gaat op zoek naar haar ware vader. Uit dagboeken en brieven van Dulieu zelf en van zijn vrouw Kitty, uit familiekronieken, gesprekken met vrienden, familieleden en collega’s en ook uit vele andere bronnen reconstrueert ze zijn eenzelvige jeugd, zijn moeilijke jaren op het conservatorium en zijn korte loopbaan als violist in drie orkesten. Ze ontraadselt de oorsprong van Paulus en zijn kornuiten en volgt hun triomftocht door vele media. Maar ze beschrijft ook Dulieu’s wanhopige pogingen om van de boskabouter los te komen en een ‘volwassen’ schrijver te worden.

Dulieu was een man van geheimen, remmingen, innerlijke conflicten en obsessies. Soms zocht hij daarvoor een uitlaatklep in nooit uitgegeven romans met een hoog autobiografisch gehalte. Maar ook in zijn Paulus-oeuvre en vooral in de strips, zijn verborgen aspecten en situaties uit zijn leven terug te vinden, zoals Dorinde van Oort in woord en beeld aanschouwelijk maakt.

Dit levendige, ontroerende en bij tijden schokkende levensverhaal is een dubbelzijdig portret van Jean Dulieu geworden. Van een man die heen en weer werd geslingerd tussen zijn vele talenten, tussen goed en kwaad, tussen fantasie en realiteit en tussen vrijheidsdrang en maatschappelijke banden. Van een geniaal kunstenaar en een verscheurd mens.

‘Nu vele talenten voor mij zijn weggelegd betekent dat, dat ik geen enkele geheel bezitten kan. Steeds als ik erin slaag er één te grijpen storten de andere zich als een vloed over mij en dan moet ik zwelgen in hun zinnelijke gaven, ik kan geen weerstand bieden aan hun verleiding en ik moet mij overgeven in de macht van hun helsche spelen. Zij vervolgen mij, zij nemen mij op ieder moment van den dag alsof ik een hoer ware in een kamp van dronken soldaten. Schoon is de kunst. Heerlijk moet het zijn zoveel gaven te bezitten. Ja, wel heerlijk moet het zijn, doch gruwelijk ook als de cholera, als de liefde. En als ik dan aan het einde zal staan en aan den rand de grote afgrond, zal ik dan niet achter mij, verspreid over mijn stoffige levensweg de brokken zien liggen van al die talenten, zo grootsch, zo uitverkoren, of zullen zij misschien achter mij staan als mijn heerschers en tyrannen en vol hoongelach hem in de afgrond storten die zich niet heeft kunnen verweren tegen hun overmacht en hun slaaf was, van elk om beurten, tot hij gek werd van kunst en talent?’ (Dagboek Jan van Oort, 1942)

Ook verkrijgbaar als eboek

   

Voorwoord

Na de dood van mijn moeder, Kitty van Oort-Sijmons, in 1986, kreeg ik van mijn vader de brieven te lezen die ze elkaar hadden geschreven vanaf het prille begin van hun relatie in 1939, tot halverwege de jaren vijftig, in frequente, soms lange periodes van scheiding.

Ook was er een stapel van honderden ongeordende dagboekvellen, grotendeels in vrijwel onleesbaar handschrift volgekrabbeld, deels getypt.

Uit de brieven komt een beeld naar voren van de verliefde jongeman in zijn conservatoriumtijd, van een carrière als jong violist in drie achtereenvolgende orkesten, van het ontstaan van Dulieus geesteskind Paulus de Boskabouter, en van zijn pogingen om een carrière op te bouwen los van de kabouter. Ook waren er verslagen van de reizen die hij in de jaren vijftig in zijn eentje ondernam.

In het dagboek wordt het beeld van de dynamische, enthousiaste verloofde, echtgenoot en vader, zoals dat uit de brieven naar voren komt, van een soms onthutsend contrapunt voorzien. Geholpen door een aanzienlijk literair talent en analytisch vermogen, schetst Dulieu daarin zijn eenzame, getroebleerde jeugd, zijn vlucht in de fantasie, de dilemma’s rond zijn vele talenten, de enorme invloed van boeken op zijn handelen en gedachten, de strijd die voorafging aan het succes van Paulus, waarmee hij beroemd is geworden, en bovenal het voortdurend worstelen met zichzelf.

Dulieu was een man van geheimen, remmingen, innerlijke conflicten en obsessies. Soms zocht hij daarvoor een uitlaatklep in fictie. Soms duikt er in verhulde vorm iets van op in zijn Paulusverhalen. Maar zonder het dagboek was het onmogelijk geweest inzicht te krijgen in de mens achter de boskabouter.

Bij de overweldigende hoeveelheid autobiografisch materiaal – brieven en dagboeken beslaan samen zo’n duizend vellen – vallen de ‘zwarte gaten’ in Dulieus levensverhaal des te meer op. In episodes van nederlaag – een proefspel voor een orkestplaats verprutst (iets waarover hij zich schaamde), een onderneming mislukt, seksuele problemen, kapotte relaties, depressie – valt het dagboek plotseling stil. Soms wordt er een draai aan de werkelijkheid gegeven die niet met de feiten klopt.

Soms zijn er, naar uit de context blijkt, vellen vernietigd. Dan was soms langdurig onderzoek nodig om zo goed mogelijk te achterhalen wat verhuld, verdraaid, verzwegen was. Behalve dagboekvellen en brieven zijn er twee onuitgegeven manuscripten van romans bewaard gebleven: Verspeelde muziek en Maledictus. Ook die vormen belangrijke, want autobiografisch getinte bronnen voor deze biografie. Dulieus geschreven nalatenschap vormt de basis voor dit boek.

Om zijn leven te reconstrueren waren er daarnaast talrijke aanvullende bronnen nodig, die zijn versie van de werkelijkheid aanvulden en soms tegenspraken.

Daarvoor putte ik uit de familiekronieken van mijn vaders halfbroers Joop en Henk van Oort; uit de herinneringen van zijn nichten Wieb Kooyman en Jet Schakel, uit de kroniek van zijn tante Neelie Braakensiek; uit het dagboek van zijn vrouw Kitty, dat slechts bestaat uit twee dunne schriftjes, maar dat een schat aan informatie bevat; uit gesprekken met mijn vader, uit de herinneringen van collega’s en vrienden, en uit de talrijke interviews die hij heeft gegeven.

Ook maakte ik gebruik van de relevante archieven, zoals onder meer het Amsterdams Gemeente Archief en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Een rijke bron vormde ten slotte het werk dat Maarten de Meulder verrichtte met de heruitgaven van de latere stripseries, en zijn Bouterbode, waarin hij veel nooit eerder gepubliceerd materiaal heeft ontsloten. In dit boek zal ik mij concentreren op Dulieus ontwikkeling als kunstenaar, op de oorsprong van Paulus en zijn kornuiten, en de betekenis die ze voor Dulieu hebben gehad. Ik zal alleen dan aan het oeuvre refereren als het biografisch van belang is. Dit boek is dan ook uitdrukkelijk geen cultuurhistorische verhandeling over het Paulusoeuvre.

Zo’n aparte werkbiografie laat nog op zich wachten en het is te hopen dat een van de Pauluskenners, van wie er gelukkig enkelen in Nederland rondlopen, die taak in de toekomst op zich zal nemen.
Download het fragment als PDF

‘Jean Dulieu verdient een volwassen biografie. Zijn dochter Dorinde van Oort schreef over hem een verbluffend boek. Haar vader was een gekweld, obsessief mens, wiens leven met pijnlijke raadselen is omgeven. Van Oort heeft dat leven stijlvol en even onbarmhartig als liefdevol beschreven.’ – Het Parool ****

‘De geheimen en onthullingen die de biograaf voor haar kiezen kreeg, liegen er niet om. Een objectief levensverhaal is Paulus de Boskabouter niet geworden. Gelukkig maar. Juist de ontzetting en de afkeer van de dochter, die doorzoekt naar wat ze eigenlijk niet wil weten en toch recht wil doen aan de bijzondere man die Dulieu was, geven dit boek een spannende onderstroom. Een aangrijpende geschiedenis.’ – de Volkskrant ****

‘Een persoonlijke biografie. De biografe spaart haar onderwerp niet – en ze weet waarover ze het heeft. Ze baseert zich op dagboeken en brieven, verwart veronderstellingen niet met feiten. Van Oort dist haar informatie telkens op om heldere redenen, wat maakt dat de biografie soepel leest. Het hoofdstuk waarin Van Oort speculeert over de drie weken na Dulieu’s huwelijksreis vormt de spannendste lectuur van de biografie.’ – NRC Handelsblad ***

‘Een kracht van de biografie is de grote hoeveelheid autobiografisch materiaal waarover de biografe de beschikking had. Dorinde van Oort vat de complexe en getroebleerde geest van Jean Dulieu in een faire biografie.’ – Elsevier

Dorinde van Oort te gast bij Kunststof tv

Kunststof TV is een talkshow over kunst en cultuur, gepresenteerd door Joost Karhof. Vol gasten, reportages en muziek. Elke zondagmiddag live op Nederland 2.

Bron: NTR.nl

Recensie uit Het Parool gepubliceerd op Twenteuitdekunst.nl

Deze Jean Dulieu verdient een volwassen biografie. Die is er nu, van de hand van zijn dochter, de schrijfster Dorinde van Oort, die in een ver verleden de enige stem deed die niet van Dulieu zelf was: die van het elfje Priegeltje. Jean Dulieu was het pseudoniem van Jan van Oort (19212006). Over hem schreef zijn dochter een verbluffend boek. Haar vader was een gekweld, obsessief mens, wiens leven met pijnlijke raadselen is omgeven.

Bron: Twenteuitdekunst.nl

Recensie op Volkskrant.nl

Nee, een objectief levensverhaal is Paulus de Boskabouter niet geworden. Gelukkig maar. Juist de ontzetting en de afkeer van de dochter, die doorzoekt naar wat ze eigenlijk niet wil weten en toch recht wil doen aan de bijzondere man die Dulieu was, geven dit boek een spannende onderstroom. Geen perfecte biografie, maar een aangrijpende geschiedenis.

Bron: Kunst.Volkskrant.nl

Dorinde van Oort te gast bij VPRO Boeken

Wim Brands praat met Dorinde van Oort, die een boek schreef over haar vader Jean Dulieu, de schepper van Paulus de Boskabouter. Dulieus figuren (zoals Eucalypta) zijn nationaal erfgoed geworden. Maar wat bijna niemand weet, is dat hun schepper, die eigenlijk Jan van Oort heette, een dubbelleven leidde. Heen en weer geslingerd tussen zijn vele talenten en gaven, en voortdurend bezig zijn obsessies te camoufleren, was hij een productieve, maar ook een tragische persoonlijkheid.

Bron: Boeken.VPRO.nl

Kruispunt tv op Uitzending Gemist

Jean Dulieu was een multi-talent. Hij kon tekenen, schrijven, poppen maken, zingen, piano en viool spelen. Maar Dorinde leest in de dagboeken van haar vader dat hij het liefst schrijver van boeken voor volwassenen wilde worden. Dat hij Paulus de Boskabouter het liefst als een springplank had gezien

Bron: Uitzendinggemist.nl

Uitzending van Kruispunt tv over de biografie

Jean Dulieu was een multi-talent. Hij kon tekenen, schrijven, poppen maken, zingen, piano en viool spelen. Maar Dorinde leest in de dagboeken van haar vader dat hij het liefst schrijver van boeken voor volwassenen wilde worden. Dat hij Paulus de Boskabouter het liefst als een springplank had gezien. Dorinde: ’Pogingen om stukken in kranten of romans gepubliceerd te krijgen liepen op niets uit. Voor mijn vader was het een grote teleurstelling dat hij geen boeken gepubliceerd kreeg. Daar is hij nooit overheen gekomen.’ In de jaren ’80 heeft hij het schrijven van Paulus de Boskabouter verhalen afgebouwd. ’En daarna was er niks meer. Hij voelde zichzelf mislukt. Hij kon niet blij en trots zijn met zijn enorme oeuvre. Dat vind ik triest,’ aldus Dorinde van Oort.

Bron: RKK.nl

Kleurplaten van Paulus de Boskabouter

Print kleurplaten van Paulus de Boskabouter

Bron: Kleurplaat.com