BOEKEN

BOEK

Grensland

Grensland

Raymond Williams

Toen Gerbrand Bakker De omweg schreef, ontdekte hij in een boekwinkel in Wales Border Country van Raymond Williams. Hij was onmiddellijk gegrepen en kocht een tweede exemplaar als cadeau voor zijn uitgever. Ook die las deze indringende roman over het ‘aanbreken van de moderne tijd’ in de harten en zielen van de mensen op het platteland – en het verzet ertegen – vol bewondering. Gerbrand Bakker heeft het boek dan ook voor het eerst in het Nederlands vertaald.

Hij is het platteland van Wales ontvlucht en als geschiedenisdocent in een heel andere wereld terechtgekomen. Als Matthew Price na jaren terugkeert naar zijn geboortedorpje Glynmawr om zijn zieke vader te bezoeken, ligt het dal nog steeds in het heuvellandschap van zijn kindertijd.

Maar toch: de geuren, het huis, zijn ouders, de mensen en hun houdingen – na de grote staking van 1926 lijkt niets meer hetzelfde. De onderlinge solidariteit tussen de lokale spoorwerkers, de oude vriendschappen – ze zijn aan het verdwijnen, zegt vader Price die in het seinhuisje werkt.

De boeren moeten hun fruit en groente ‘voor minder’ met gehuurde vrachtauto’s naar de veiling brengen. Het spoor door het dal is een zijspoor geworden, er is bijna geen werk meer voor seinwachters. Familierelaties vallen uiteen, vrienden worden concurrenten. Morgan Rosser begint een jamfabriek, zijn oude maatjes van de spoorwegen mogen bij hem aan het werk: fruit inkoken. Iedereen worstelt op zijn eigen manier met de veranderingen.

Deze ‘vooruitgang’ is niet voor ons gemaakt, zegt de oude Price, en voor het eerst voelt Matthew dat met zijn vader een hele wereld zal verdwijnen.

Meeslepend als de romans van John Steinbeck, scherpzinnig als J.M. Coetzee en barmhartig als de verhalen van Isaak Babel is Grensland een deels ontroerende, deels meedogenloze roman, een indringend epos van een grote verteller.

Niet voor niets heeft Gerbrand Bakker het op zich genomen om deze mijlpaal uit de literatuur van de twintigste eeuw voor ons te vertalen.

Ook verkrijgbaar als eboek

   

Hij moest hard lopen om de bus te halen en daar werd hij blij van. Niet alleen omdat hij na een zware dag naar huis ging, vooral omdat het rennen zelf aangenaam was en de benauwende onverschilligheid die hij ervoer als typisch Londens doorbrak. De bestuurster, een Indiase, glimlachte toen hij op de treeplank sprong. ‘Goedemiddag,’ zei hij en ze beantwoorde zijn groet met een vanzelfsprekendheid die hij zo zelden meemaakte hier.

Je spreekt niet zomaar mensen aan in Londen, zo besefte hij, je spreekt eigenlijk niemand in Engeland aan buiten de plekken waar dat zo geregeld is – op kantoor, tijdens een studiedag, op een feest. Nog steeds met een halve glimlachend beklom hij de trap. Hij was tevreden dat hij geen tijd had gehad om een avondkrant te kopen. Er was genoeg te zien, in de bus en in de straten.

Matthew Price was al acht jaar docent Economische Geschiedenis aan de universiteit. Hij zou niets anders willen zijn, toch voelde hij een lichte onrust. Hij werd beschouwd als een goed docent, maar het onderzoek waar hij voortvarend aan was begonnen, had de afgelopen drie jaar vrijwel stilgestaan. Mogelijk was dat een normale gang van zaken – hij had het zien gebeuren bij anderen – en toch meende hij dat het iets anders was. Het probleem zit in het meten, in de meetmethode, zo hield hij zichzelf voor. Maar achter de realiteit die dit begrip bleek te interpreteren, zat iets wat verontrustender was.

Zijn onderzoek richtte zich op migratie naar de Welse mijndalen in het midden van de negentiende eeuw. Ik ben zelf ook verhuisd, wierp hij tegen, en wat moet ik nu werkelijk meten? De meetmethodes die ik gebruik hebben de vastheid en precisie van een ijsblokje bij een constante temperatuur. Maar ik kan die temperatuur niet controleren; de deur van de ijskast kiert steeds open. Ik kan het nauwelijks een bevolkingstrek van Glynmawr naar Londen noemen, toch is het een wezenlijke verandering, zoals het voor hen geweest moet zijn toen zij hun dorpen verlieten.

Hoe ik dat meten moet, ligt buiten mijn vakgebied. Het is een manier van meten die heel anders is, ik kan het voelen maar niet pakken, aanraken maar niet aanvatten. Op honderd mensen, of welk ander bruikbaar percentage dan ook, stel ik als eenling niets voor, toch ben ik niet alleen van belang, zónder mij kan de verandering niet eens gemeten worden. De man in de bus, de man in de straat, maar ik ben Price uit Glynmawr en dat betekent hier begrijpelijkerwijs heel weinig.
Je komt er via Gwenton.


Download het fragment als PDF

‘Lees Raymond Williams, en sla het boek verwarmd, gesterkt en deemoedig dicht.’ – Gerbrand Bakker

'Na 54 jaar is Grensland nog steeds springlevend. In de zeer sympathieke roman van Raymond Williams (1921 - 1988) keert een intellectueel uit Cambridge terug naar zijn geboortedorp en denkt met kritische liefde aan zijn jeugd. Maar Grensland is niet alleen een familiegeschiedenis; het is ook het verhaal van een dorp, van een streek, vanaf de jaren twintig tot pakweg 1960, het jaar waarin de roman verscheen. Williams beleert niet, hij registreert, op een liefdevolle, niet sentimentele manier. Mooie dialogen zijn dat, kortaf, laconiek, alsof er belasting wordt geheven op lange zinnen. Het ontroerendst zijn de korte gesprekken waarin de zieke vader zijn volwassen zoon Matthew deelgenoot lijkt te willen maken van zijn angsten en verbazing, maar waarin het belangrijkste telkens niet uitgesproken wordt. Het maakt van Grensland een uiterst sympathiek, menselijk boek; geen afrekening of een klaagzang over een verloren wereld. Je proeft de kritische liefde waarmee Williams het tijdperk en het landschap van zijn jeugd beschrijft. Het boek is 54 jaar oud, maar komt nog steeds fris over. Dat is voor een groot deel te danken aan Williams nuchtere, registrerende stijl, zonder al te veel toeters en bellen – een stijl die in de vertaling van Gerbrand Bakker goed behouden is gebleven.' - NRC Handelsblad

'Grensland van Raymond Williams, prachtig boek. Een nostalgische dreun.' - Ronnie Terpstra ‏@eldrono, Boekhandel Van der Velde

'Grensland is een parel, een geweldig epos over de verhouding tussen vader en zoon, een eerbetoon aan traditie en aan individuen die ten prooi vallen aan grotere krachten. Bakker is, ook gezien zijn eigen roman De omweg, de aangewezen persoon gebleken om de Beckettiaanse, opvallend soepel langs elkaar heen glijdende dialogen in goede Nederlandse banen te leiden. De roman stamt uit 1960 maar heeft nog niets aan kracht verloren.' - Tzum.info

‘Niets is geromantiseerd en niemand geïdealiseerd – en toch: wat een compassie!’ – Dai Smith in het nawoord

‘Ik denk niet dat ik ooit zo bewogen was door een moderne roman, die bovendien bijzonder mooi geschreven is. Dit boek heeft me op een heel andere manier over mijn eigen plaats in het leven laten denken.’ – Dennis Potter, toneelschrijver en televisiemaker

Recensie in NRC Handelsblad

Het is eenrichtingsverkeer. Als je vanuit de besloten wereld van je geboortedorp wegtrekt naar de grote stad, kun je niet meer terug. ‘You can’t go home again’, zoals de Amerikaanse schrijver Thomas Wolfe al schreef.

Bron: NRCLux.nl

Bespreking op de website van Filter

Wat Bakker als vertaler nog meer voor ons in petto heeft, is nog even afwachten. Maar deze vertaling is veel belovend en de keuze voor een zo onbekende maar nog steeds houdbare roman uit de jaren zestig is verrassend en prijzenswaardig. Dit vertaaldebuut maakt net zo nieuwsgierig naar zijn volgende roman als naar nieuw vertaalwerk van zijn hand. Het is dan ook te hopen dat hij zich vaker in dit grensland zal begeven.

Bron: Tijdschrift-Filter.nl

Bespreking op Athenaeum.nl

Grensland, hoewel voor mij in de categorie ‘moeilijke boeken’, is het lezen waard, en in mijn geval zeker een tweede poging. Misschien wordt dan plotseling het grotere geheel helder.

Bron: Athenaeum.nl

Bespreking op Tzum.nl

Grensland is een parel, een geweldig epos over de verhouding tussen vader en zoon, een eerbetoon aan traditie en aan individuen die ten prooi vallen aan grotere krachten. Bakker is, ook gezien zijn eigen roman De omweg, de aangewezen persoon gebleken om de Beckettiaanse, opvallend soepel langs elkaar heen glijdende dialogen in goede Nederlandse banen te leiden. De roman stamt uit 1960 maar heeft nog niets aan kracht verloren.

Bron: Tzum.info

Vertaler Gerbrand Bakker te gast bij Nooit meer slapen

Van een vriend die verliefd is op een vrouw uit Wales krijgt schrijver Gerbrand Bakker het boek 'Border Country' van Raymond Williams. Hij vind het zo mooi dat hij het zijn uitgever aanraadt. Deze week verschijnt de vertaling van Bakkers hand: 'Grensland'. Het vertalen van deze roman over het Welshe plattelandsleven van de jaren '50 was voor Bakker ook een welkome afleiding in een periode waarin de inspiratie voor een nieuwe roman even ontbreekt. Tjitske Mussche zocht hem op.

Bron: VPRO.nl