BOEKEN

BOEK

Ten huwelijk

Ten huwelijk

John Berger

In Gorino aan de Italiaanse kust gaat Ninons bruiloft plaatsvinden. De vader van de bruid komt met zijn zware motor over de Alpen. Haar moeder reist per bus uit Bratislava. De Italiaanse bruidegom Gino heeft alles tot in het kleinste detail voorbereid om er een onvergetelijk huwelijksfeest van te maken. Ninon is ziek en weet dat ze niet lang meer te leven heeft. Gino weet dat ook, maar hij is zo heilig overtuigd van zijn liefde dat hij het huwelijk ondanks haar ziekte – of juist daardoor – groots wil vieren. Op de bruiloft laten Ninon en Gino zich in een roes van levensvreugde meeslepen. Het bruidspaar danst een avond en een nacht lang. Een huwelijksnacht waarin alle dreiging uit hun leven verdwijnt.

Ook leverbaar als eboek

   

Heerlijk een vuistvol sneeuw in de mond
van mannen die zweten in de zomerhitte

Heerlijk de lentewind
voor zeelui die uit willen varen

En heerlijker nog het enkele laken
over twee geliefden op een bed.


Ik citeer graag aloude dichtregels wanneer de gelegenheid zich ertoe leent. Ik onthoud het meeste van wat ik hoor, en ik luister de hele dag, maar soms weet ik niet hoe ik alles in elkaar moet passen. In zo’n geval zoek ik houvast bij woorden of wendingen die een klank van waarheid hebben.

In het quartier rond de Plaka, waar ongeveer een eeuw geleden nog moerasland lag en nu de markt wordt gehouden, kent men mij als Tsobanakos. Dat betekent: een man die schapen hoedt. Een man uit het gebergte. Ik dank die naam aan een lied.

Ik poets elke ochtend voor ik naar de markt ga mijn zwarte schoenen en borstel het stof van mijn hoed, een Stetson. De stad is erg stoffig en vervuild, en de zon doet er geen goed aan. Ik draag ook een stropdas, het liefst mijn blauw met witte, een opzichtige das. Een blinde moet nooit zijn uiterlijk verwaarlozen. Doet hij dat wel, dan zijn er die maar al te snel de verkeerde conclusies trekken. Ik ga gekleed als een juwelier, en wat ik op de markt verkoop zijn tamata.

Tamata vormen een geschikt artikel voor een blinde om te verkopen, want je kunt ze op de tast uit elkaar houden. Sommige zijn van tin, andere van zilver en enkele van goud. Ze zijn dun als linnen en elk zo groot als een creditcard. Het woord tama komt van het werkwoord tázo, een eed afleggen. De mensen hopen in ruil voor een gedane belofte heil of verlossing te verkrijgen. Jongemannen kopen een tama met een zwaard erop voor ze in militaire dienst gaan, waarmee ze willen zeggen: laat me er heelhuids uit komen.

Of er overkomt iemand iets ergs. Het kan een ziekte zijn of een ongeluk. Degenen die de getroffene liefhebben, doen God de plechtige belofte dat ze een goede daad zullen verrichten als de betrokkene herstelt. Wie alleen op de wereld is, kan het desnoods voor zichzelf doen.

Voor mijn klanten gaan bidden, kopen ze bij mij een tama en halen een lint door het gaatje dat erin zit, waarna ze hem aan het hekje voor de iconen in de kerk binden.

Op die manier hopen ze dat God hun gebed niet zal vergeten.
In het zachte metaal van elke tama zit een symbool gedrukt van het bedreigde lichaamsdeel. Een arm of een been, een maag of een hart, handen of, zoals in mijn geval, een paar ogen. Ik heb eens een tama gehad waarop een hond was aangebracht; de priester protesteerde daartegen en beweerde dat het heiligschennis was. Hij begrijpt er niets van, die priester. Hij heeft altijd in Athene gewoond en weet dus niet dat in de bergen een hond soms belangrijker is, nuttiger, dan een hand. Hij kan zich niet indenken dat het verlies van een muilezel soms erger is dan een been dat niet wil genezen. Ik heb de evangelist erbij gehaald: Neem de raven; die zaaien en maaien niet, ze hebben geen provisiekast of schuur, maar God geeft ze te eten... Toen ik hem dit zei, trok hij aan zijn baard en keerde me de rug toe als was ik de duivel.

Boezoekispelers hebben meer te melden dan priesters over wat mannen en vrouwen nodig hebben.
Wat ik deed voor ik blind werd zeg ik niet. En als je drie keer mocht raden, zat je er drie keer naast.

Het verhaal begint eerder dit jaar. Op eerste paasdag. Het was halverwege de ochtend, en er hing een geur van koffie in de lucht. De geur van koffie verspreidt zich over een groter oppervlak als de zon schijnt. Een man vroeg me of ik iets had voor een dochter. Hij sprak gebrekkig Engels tegen me.

Een baby? informeerde ik.
Een vrouw inmiddels.
Waar zit de kwaal? vroeg ik.
Overal, zei hij.
Zou een hart dan misschien iets zijn? opperde ik uiteindelijk, en met mijn vingers zocht ik in de bak naar een tama en stak hem die toe.
Is deze van tin? Door zijn accent vermoedde ik dat hij een Fransman of Italiaan was. Ik schatte hem van mijn eigen leeftijd, iets ouder misschien.
Ik heb hem ook in goud, als u wilt, zei ik in het Frans.
Beter wordt ze toch niet, antwoordde hij.
Het belangrijkste is de belofte die u aflegt, meer kun je soms niet doen.
Ik ben een spoorwegman, zei hij, geen voedoeman. Doe de goedkoopste maar, die van tin.

Ik hoorde zijn kleding kraken toen hij een portemonnee uit zijn zak haalde. Hij droeg een leren broek en een leren jack.
Er is voor God toch geen verschil tussen tin en goud?
Bent u hier met de motor?
Samen met mijn dochter, vier dagen. Gisteren zijn we de tempel van Poseidon gaan bekijken.
Op kaap Sounion?
Hebt u de tempel wel eens gezien? Bent u er geweest? Neem me niet kwalijk.
Ik tikte met een vinger tegen mijn donkere bril en zei: Ik heb de tempel gezien voor dit gebeurde.
Wat kost het tinnen hart?
Anders dan een Griek betaalde hij zonder af te dingen.
Hoe heet ze?
Ninon.
Ninon?
N I N O N. Hij spelde de naam letter voor letter.

Ik zal aan haar denken, zei ik, terwijl ik het geld wegborg. Ik had het nog niet gezegd of ik hoorde een stem. Zijn dochter, die blijkbaar ergens anders op de markt was geweest, stond naast hem.

Kijk, mijn nieuwe sandalen! Handwerk. Geen mens ziet eraan af dat ik ze pas gekocht heb. Het zou kunnen dat ik ze al jaren draag. Misschien heb ik ze wel gekocht voor mijn bruiloft, de bruiloft die niet doorging.
Doet dat bandje geen pijn tussen je tenen? vroeg de spoorwegman.
Gino zou ze mooi gevonden hebben, zei ze. Hij heeft er kijk op.
Leuk, zoals ze sluiten bij de enkel.
Je kunt ermee over glasscherven lopen, zei ze.
Kom eens. Ja, het is mooi zacht leer.

Weet je nog, Papa, toen ik klein was en je me afdroogde als ik gedoucht had en ik op de handdoek op je knie zat, dat je dan zei dat elk teentje aan mijn voet een ekster was, een ekster die dit en dat en dit stal en wegvloog...
Ze sprak in een strak, afgemeten ritme. Geen lettergreep sleepte of werd langer aangehouden dan nodig was.

Stemmen, klanken, geuren brengen tegenwoordig geschenken naar mijn ogen. Ik luister, ik snuif op, en zie dan als in een droom. Toen ik naar haar stem luisterde, zag ik zorgvuldig op een bord geschikte schijven meloen, en ik wist dat ik Ninons stem op slag zou herkennen mocht ik hem nog eens horen.


Download het fragment als PDF

Ten huwelijk is een in zulk ritmisch, poëtisch proza geschreven boek, dat het mag doorgaan voor literaire muziek. Bovendien is het de krachtigste uiting van hoop en verdriet die sinds lang in druk is verschenen.’ – de Volkskrant

‘Het is weer bewezen: John Berger is een van de grote, de heel grote verhalenvertellers.’ – The Guardian

‘Met Ten huwelijk heeft John Berger een groots, treurig en teder boek geschreven, een meeslepende roman van saamhorigheid en compassie, die op de een of andere manier over de dood triomfeert. Waar ter wereld ik ook zal zijn, ik weet dat ik dit boek bij me zal dragen.’ – Michael Ondaatje

'De verschillende motieven van deze elegische symfonie komen samen in een huiveringwekkende apotheose: de gefantaseerde bruiloft, tegen beter weten in een uitbundig feest. Een superieure literaire uiting van verdriet en rouw, waarin Berger op persoonlijke wijze het overlijden van zijn schoondochter aan aids verwerkt.' – NBD|Biblion

Recensie op LiterairNederland.nl

Ten huwelijk is een moderne vertelling rondom de onvergankelijke thema’s als liefde, dood, schuld en boete. Een prachtige roman over een gedoemde liefde. Al maakt Berger het de lezer niet makkelijk door voortdurend van tijd, plaats en verteller te wisselen. De wirwar van verhaallijnen die hier een gevolg van is, ontneemt de lezer soms het zicht op de schoonheid van het verhaal. Maar wie volhardt, wordt beloond met een grootse viering van het leven.

Bron: LiterairNederland.nl