BOEKEN

BOEK

Souvenir, Herinneringen aan een vader

Souvenir, Herinneringen aan een vader

Nicole Montagne

In Souvenir beschrijft Nicole Montagne het eerste jaar na het overlijden van haar vader. Dat doet ze ten dele in de vorm van brieven aan hem ‘zodat je op de hoogte blijft. Zodat het niet ophoudt allemaal en jij niet uit mijn leven verdwijnt. Al weet ik ook wel dat dit onzin is.’

In een prachtige, afgewogen stijl vertelt ze over het schaamteloze uitbreken van de lente na de crematie, het eerste verjaardagspartijtje van haar vierjarige dochter ‘zonder opa’, een vakantietripje met haar gezin, haar werk als beeldend kunstenaar. En vooral over haar verdriet en verbijstering bij dat alles. Haar hele vanzelfsprekende bestaan schudt op zijn grondvesten, omdat iemand die er haar hele leven is geweest nu verdwenen is. En als ongelovige kan ze niet begrijpen ‘waar je bent als je nergens meer bent. Ik kijk naar je foto’s, ik mis je, en begrijp niet dat behalve je geest, je gedachten en je stem ook je lichaam is verdwenen.’

Wat schept de band tussen een vader en zijn dochter? De interesse en de passie waarmee zij beiden naar de wereld kijken? Zij als kunstenares en hij als fabrikant van souvenirs. En is het waar dat het verlies ons blind maakt voor de moeilijke en donkere kanten van een geliefd mens?

De dochter wordt door herinneringen overspoeld en verdiept zich in de jeugd van haar vader in de tijd toen hij nog niet haar vader was. Hij was een hartelijke, warme en tegelijk nuchtere man. Een aardewerkfabrikant gespecialiseerd in Delfts blauwe souvenirs, die ervan hield zijn molens en bierpullen aan de man te brengen.
Al schrijvend en rouwend richt de dochter een klein, kwetsbaar monument op voor deze man die haar vader was. Die zolang zij leeft nog overal aanwezig zal blijven.

   

Het testament

Op een maandag zou de notaris er zijn. Mijn vader had het hele weekend zijn handtekening geoefend met een gel-pen. Maar de notaris kwam niet. Wij waren er wel. Mijn moeder, mijn broer, de accountant en ik. We hadden vier stoelen naast het bed van mijn vader gezet en de kleine tafel in het midden. Het testament werd zorgvuldig besproken. Papieren gingen rond met cijfers, woorden, en nog meer cijfers. Alles bij elkaar een constructie die zou worden omgebogen in een andere constructie. Mijn vader kon zijn gezicht niet goed naar ons toe wenden. Hij staarde naar het voeteneinde van zijn bed. Soms knikte hij.

Of hij draaide zijn ogen een beetje naar rechts zodat hij ons toch nog kon zien. Hij sprak heel zacht, want ook zijn stem was krachteloos geworden. Het testament werd door iedereen aanvaard. Maar alleen met de notaris erbij zou het ook rechtsgeldig zijn. Misschién volgende week, zei de accountant. Wij knikten.

Alhoewel. Mijn vader kon niet aan het oefenen blijven. Op een dag zou de pen willoos uit zijn vingers glijden, op een dag, wij wisten niet wanneer, zou hij er te zwak voor zijn. Mijn vader knikte ook. Ja, misschien volgende week. Kort daarna viel hij in slaap. Deze weken sliep hij meer dan dat hij wakker was. Soms vocht hij tegen zijn slaap om wat met ons te praten. Of louter om te weten dat wij er nog waren. Na afloop rijd ik met niemand mee, ik wil lopen. Ik ga over de eindeloze polderweg naar Stolwijk-dorp. De wilgen zijn kaal, sommige zelfs al geknot.

Er ligt niet zoveel kroos meer op de sloten, zo nu en dan scheert er een vis weg onder het wateroppervlak. De zilvergrijze reiger, hoe vaak had ik hem al niet ontmoet, houdt het groenbruine water scherp in de gaten. Aan de overkant loopt een man met een lange stok. Hij is de rattenvanger. Muskusratten. Net mollen. Met een velletje van bont. Thuis vind ik nog een paar foto’s van mijn vader op de zaak. Op een van deze foto’s staat hij in het magazijn. Achter hem zie je de schappen met de molens, de borden en de vazen. Ze zijn in vloeipapier gewikkeld of gestapeld in doorzichtige, plastic kokers. De hoge kandelaars en de bierpullen zijn niet ingepakt.

In een blauw-witte slagorde vullen zij het bovenste schap. Een aantal kartonnen dozen staat op de grond. Zij zijn gevuld met Delfts blauw en dichtgeplakt met een stevig, donkerbruin tape. Klaar om verscheept te worden. Mijn vader buigt zich over de brede inpaktafel. Hij kijkt niet naar de lens, nee hij schrijft iets op. Meer dan vijfentwintig jaar geleden schreef hij iets op. Ik nam de foto.

In die jaren stond de fabriek nog op de Singel. Mijn vader is bínnen de singels geboren. Je bent een echte Gouwenaar, zei ik hem weleens. Maar ik realiseerde me dat dat eigenlijk onzin was. Bijna wekelijks kwam hij in Duitsland. Bremen, Frankfurt, Ludwigshaven. Klanten, beurzen, winkels. Kende je dan echt overal de weg? Die kende hij. In Oostende stond zijn tweede huis. En na zijn pensioen wilde hij in Zuid-Frankrijk wonen. Maar hij raakte niet gepensioneerd. Hij bleef werken. Hij vulde ovens, noteerde orders. Bekeek de jaarcijfers en maakte schattingen. Eén keer per week laadde hij zijn auto vol. Hij lachte, hij zwaaide. En weg was hij. Voor een reis van een of twee dagen.


Download het fragment als PDF

'Juist wanneer de herinnering opwelt in verhalen die op het eerste gezicht ergens anders over gaan, wint Souvenir aan kracht. Prachtig is de vertelling over hoe het gemis zich plotsklaps met overweldigende kracht opdringt tijdens een bezoek aan de oude, zieke schrijver Walter Kempowski.' - Vrij Nederland

'Soms worden pareltjes uitgegeven die het verdienen iets bekender te worden. Het dagboek, dat Nicole Montagne aan haar vader opdroeg, behoort daartoe. Zelden verschijnen boeken die met zoveel tederheid en een bescheiden stijl essentiële levensvragen over de beleving van de dood ondervragen.' - De Leeswolf

Bespreking op Cultuurbewust.nl

Hoe herinnert een dochter zich haar overleden vader? In haar nieuwe boek Souvenir haalt beeldend kunstenaar Nicole Montagne, in het eerste jaar na haar vaders overlijden, herinneringen aan hem op, en probeert ze haar vader op ontroerende wijze levend te houden: “Als ongelovige kan ik niet begrijpen waar je bent als je nergens meer bent.”

Bron: Cultuurbewust.nl

genomineerd voor de Vrouw en Kultuur Debuutprijs 2010