BOEKEN

BOEK

Op drijfijs

Op drijfijs

Willem van Bennekom

De Schiedammer parkmoord, Lucia de B., de Puttense moordzaak, de rechtszaak tegen PVV-leider Geert Wilders: de media berichten veelvuldig over rechtszaken, waarbij kritiek op de zittende macht niet wordt geschuwd. Rechterlijke dwalingen, publieke verontwaardiging over uitspraken, politici die zich uitlaten over de (on)wenselijkheid van rechtszaken, advocaten die mogen weigeren op te staan bij binnenkomst van de strafkamer: de rechterlijke macht in Nederland lijkt aan gezag in te boeten.

In Op drijfijs, Over het functioneren van de rechtsstaat schetst oud-rechter Willem van Bennekom aan de hand van praktijkvoorbeelden de historische ontwikkeling en bepaling van het begrip rechtsstaat. Hij stelt dat de trias politica, de splitsing van de staatsfuncties in wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, in Nederland in feite niet meer bestaat, maar is vervangen door een structuurloos universum. De rechtsstaat zal alleen goed kunnen blijven functioneren als de rechterlijke macht een nieuwe gezagspositie verwerft.

   

‘Ik maak me zorgen,’ zei een griffier bij de Amsterdamse vreemdelingenkamer me een paar maanden geleden. Het ging niet over Wilders en evenmin over de lange werkdagen. Het was het zittingsrooster. Dat zat de laatste tijd zo vol dat nergens meer tijd voor was. Behalve voor dossiers lezen, instructies maken, zittingen doen, raadkameren, en uitspraken schrijven. Plus natuurlijk het opleiden van griffiers en het nakijken van andermans concepten. En opnieuw. Lezen, instrueren, zitten, raadkameren, schrijven, opleiden, nakijken.

Als griffier werkte je met ervaren rechters, maar vaak met relatieve nieuwkomers – wat natuurlijk extra tijd kostte. Dag in dag uit, in een cadans die versnelde. Dat kon niet goed blijven gaan. Vooral niet nu de Raad voor de Rechtspraak de rechtbank een boete in het vooruitzicht had gesteld als de voor 2010 vastgestelde productie niet werd gehaald. De voorgaande jaren zei de Raad nog coulant te zijn geweest. Als het dit jaar weer niet lukte, zou er volgend jaar beduidend minder geld zijn voor formatieplaatsen. Andere sectoren van de rechtbank sprongen tijdelijk bij, maar het moest tenslotte uit de lengte of uit de breedte. Vandaar dat opgevoerde rooster. Nog minder rechters en griffiers, dat zou de ramp compleet maken. De productienorm ging immers niet omlaag. Maar wat kon je doen? Er zat niets anders op dan doorhalen. Slow Justice? Niet aan de orde.

Kort voor het gesprek met de griffier had een van de allround rechters zich ook al verontrust getoond. Over een verwant punt: de structuur en het tempo van de raadkamerdiscussie in de strafsector. Stampvolle zittingen, maar regelmatig te weinig tijd voor essentiële vragen. Zoals: is het wettige bewijs ook overtuigend genoeg? Waarom gekozen voor zo’n forse onvoorwaardelijke vrijheidsstraf? Of: is het niet zinnig er morgen nog eens naar te kijken, met een fris hoofd? De haast dreigde soms de kwaliteit van de uitkomst te beïnvloeden.


Mijn gepensioneerde staat heeft me de afgelopen jaren niet verhinderd waar te nemen. Vanzelfsprekend ben ik het ook niet verleerd om na te denken. Soms als rechter-plaatsvervanger, meestal los daarvan. Bijvoorbeeld over dat hele gedoe rond Geert Wilders en zijn strafzaak. Meer dan een jaar na de aangifte was begin 2009 definitief beslist dat hij nu echt terecht moest staan. Was dat goed of juist niet? Zou de uitspraak van het Hof uiteindelijk niet alleen maar in het voordeel werken van de man uit Venlo? Zou hij het publieke debat door die strafzaak niet jarenlang in een soort houdgreep hebben? En zou de spanning tussen de bevolkingsgroepen er niet eerder door worden aangewakkerd dan afnemen?

Het Hof had na die beschikking een hoop over zich heen gekregen. Wat was dat de laatste tijd trouwens, met dat gescheld op rechterlijke uitspraken… Maar was ikzelf eigenlijk een haar beter, met mijn eeuwige kritiek op de Raad van State?

In en om de rechtszaal speelde de laatste tijd in ieder geval wel veel tegelijk. Zo waren er ontegenzeggelijk meer rechterlijke dwalingen dan vroeger. De strafmaat kroop desondanks gaandeweg omhoog. Iets heel anders was de Europeanisering van ons recht; liep dat proces niet enorm uit de hand? Kon rechtspraak dat wel aan? En hoe zat het inmiddels met het Europese bestel zelf, dat ons al die regels aanleverde? Deugde dat eindelijk een beetje?

'Moedig boek dat door bestuurders & politici wettelijk verplicht dient te worden gelezen' - advocaat Inez Weski

'Een behartenswaardig, helder en verontrustend boek over de waarde van onze rechtsstaat.' - Hanneke Groenteman

'Dit essay betreft een ernstige zaak, juist daarom is het aan te bevelen, en wel in hoge mate.' - David Peeperkorn op Athenaeum.nl

'De auteur geeft een doordachte inkijk in het rechterlijk bedrijf en de vragen en beperkingen waarvoor rechters vandaag de dag worden gesteld. Een boeiend en persoonlijk essay dat uitnodigt tot verdere reflectie en discussie.' - NBD|Biblion

Interview in Tros Nieuwsshow

Het was al de week van de meineed en gister aan het eind van de middag kwam daar nog een wrakingsverzoek overheen. Het juridisch spel wordt dezer dagen op het scherpst van de snede gespeeld en de grootste verliezer lijkt voorlopig de rechterlijke macht.

Bron: Radio.Tros.nl

Opinieartikel op Trouw.nl

Wilders mag geloofsbrieven van Buruma in twijfel trekken. Maar cafépraat volstaat dan niet. Anders morrelt hij aan grondwettelijke positie van rechter.

Bron: Trouw.nl

Vermelding door Hanneke Groenteman

Eind vorig jaar schreef de oud-rechter Willem van Bennekom een behartenswaardig, helder en verontrust(end) boek over de waarde van onze rechtsstaat.

Bron: HannekeGroenteman.nl

Interview in Uitgesproken Vara

De advocaat van Geert Wilders, Bram Moszkowicz, wil het hele proces tegen zijn cliënt overdoen. Dat bepleitte Moszkowicz vandaag tijdens de regiezitting van het nieuwe proces tegen de PVV-leider. Wilders staat terecht voor groepsbelediging en het aanzetten tot haat en discriminatie.

Bron: Uitgesproken.vara.nl

Recensie op Athenaeum.nl

Dit essay betreft een ernstige zaak, juist daarom is het aan te bevelen, en wel in hoge mate.

Bron: Athenaeum.nl

Bespreking in de Groene Amsterdammer

Hoewel kritiek op de rechterlijke macht soms hard nodig is, bestaat er langzamerhand ook een risico op doorslaan. 'We kunnen het ons niet permitteren om de rechter pootje te lichten. Dat is ondermijnend voor de rechtsorde.'

Bron: Groene.nl

Recensie op Volkskrant.nl

Op drijfijs van de gepensioneerde Amsterdamse rechter Willem van Bennekom begint prikkelend en veelbelovend.

Bron: Kunst.Volkskrant.nl

Interview in Vrij Nederland

Van ‘linkse’ rechter Willem van Bennekom verschijnt deze week Op drijfijs, een essay over de bedreigingen van de rechtsstaat.

Bron: VN.nl