BOEKEN

BOEK

Leven of Theater

Leven of Theater

Charlotte Salomon

Een graphic novel avant la lettre, een tijdloos meesterwerk, nu voor het eerst in zijn geheel gepubliceerd in een unieke uitgave. De herontdekking van een ongeëvenaard talent in de traditie van Chagall, Bonnard en Picasso, de komende jaren tentoongesteld in Duitsland, Frankrijk, Nederland en Amerika. Leven en werk van Charlotte Salomon inspireerden niet alleen tot een roman, maar ook tot een speelfilm, een documentaire, een opera en een ballet.

‘Dit is mijn hele leven,’ zei Charlotte Salomon toen ze dokter Moridis in Villefranche-sur-mer de enorme koffer overhandigde om haar werk veilig te stellen. In de koffer zat haar levenswerk Leven? of Theater?, het resultaat van haar maandenlange rusteloze werken, teruggetrokken in haar kleine pensionkamer.

Salomon deed een beroep op alles wat ze in zich had: haar perfecte visuele geheugen, haar inzicht in de karakters van haar familie en vrienden, haar opleiding aan de Berlijnse kunstacademie, en vooral de inspiratie van haar korte, hevige liefde voor de zangleraar van haar stiefmoeder. Hij leerde Charlotte dat alleen diegenen die de diepste ellende meemaken, in staat zijn om van hun bestaan iets verhevens te maken, om ‘theater’ te scheppen.

Zo creëerde Salomon haar unieke levenswerk, een volledig opzichzelfstaand kunstwerk dat beeld, tekst en muziek integreert. Een roman die bestaat uit 781 gouaches en honderden tekeningen, een mix van schilderijen, teksten en muzikale aantekeningen die het verhaal vertelt van een familie tussen de Eerste Wereldoorlog en 1940. In verschillende gouaches zijn de invloeden van George Grosz of van Modigliani te herkennen, terwijl andere gouaches voorproefjes zijn van de hedendaagse graphic novel.

Het verhaal zindert van schoonheid en precisie, is een kleurrijk portret van de twintigste eeuw. Leven? of Theater? openbaart zich aan de lezer als beeldroman van de hoogste klasse, en is tegelijkertijd een reflectie op de veelzijdigheid van ons bestaan, op hartstocht en passie. Een aangrijpend verhaal over een jonge vrouw en haar bedreigde leven. Leven? of Theater? is een kunstwerk dat uniek is in zijn soort.

   
  • Leven? of Theater? is een van de schitterendste autobiografische werken die de kunstgeschiedenis kent.’ – NRC Handelsblad
  • Leven? of Theater? - waarvan deze week een schitterende heruitgave, mét een aantal 'nieuwe' pagina's verschijnt – laat zich nooit meer beschouwen als tragisch oorlogsdocument alleen. Het is de even intieme als zinderende striptease van een ziel die zich zonder reserves wil laten kennen door degene die haar zelf zo mateloos fascineert.’ – de Volkskrant ****
  • Ze staat aan de zijlijn en observeert, en ze doet dat op een radicaal eerlijke manier. Voor alles is Leven? of Theater? een gevecht voor wat Charlotte ‘waarachtiger leven’ noemde, tegenover het ‘theater van de beschaafde cultuurmens’ waar haar grootvader symbool voor stond: ‘Iemand die nooit voor enige zaak ware hartstocht heeft gevoeld.’ Hartstocht is er te over in Leven? of Theater?. ‘Alle wegen leerde ik gaan en ik werd mezelf': er gaat een dwingendheid van uit die niemand onberoerd laat.’ – De Standaard *****
  • 'De roman en het kunstwerk zijn zo indrukwekkend en tot tranen toe aangrijpend dat ik daar als recensent niets aan toe heb te voegen. Wie aangeraakt wordt door het werk van Salomon, koestert haar voorgoed.' - Opzij
  • 'Een overrompelend en wervelend werk. Een aangrijpende ervaring.' - Marjoleine de Vos in NRC Handelsblad

Judith Herzberg over Leven? of Theater? in VPRO Boeken

Judith Herzberg bekeek ooit 's nachts in het Stedelijk Museum alle gouaches die Charlotte Salomon had gemaakt toen ze in de jaren dertig van de vorige eeuw in Frankrijk woonde, op de vlucht voor de nazi's; Charlotte Salomon die haar voorbije Berlijnse leven wilde verbeelden, die wilde begrijpen waarom zoveel familieleden zelfmoord pleegden, zoals recent nog haar grootmoeder. Judith Herzberg stalde samen met conservator Ad Petersen al die gouaches uit op de trappen van het Stedelijk Museum waar het werk van Salomon bewaard werd. En zag dat het een boek was, een graphic novel, een meesterwerk. Dezer dagen verscheen er een nieuwe editie van Salomons Leven? Of Theater? Ik praat er in VPRO Boeken over met Judith Herzberg die de begeleidende teksten vertaalde.

Bron: VPRO.nl

Documentaire van Frans Weisz

Leben? oder Theater? Ein Singespiel- zo noemde Charlotte Salomon (Berlijn, 1917 - Auschwitz, 1943) haar uit meer dan zevenhonderd bladeren bestaande, geschilderde levensverhaal, dat zij vlak voor haar deportatie in bewaring gaf met de woorden 'bewaar dit goed, het is mijn hele leven!' Tijdens de voorbereiding van de speelfilm Charlotte (1980) kregen de makers van de film uit handen van Charlottes stiefmoeder, Paula Salomon-Lindberg, een nooit eerder gepubliceerde brief. In deze brief, gericht aan haar grote liefde, beschrijft Charlotte de omstandigheden waarin Leben? oder Theater? tot stand kwam, doet zij een ontroerende bekentenis en komen we voor het eerst dichtbij de 'werkelijke' Charlotte. Frans Weisz geeft in zijn nieuwste documentaire, met dezelfde titel als het levenswerk van Charlotte Salomon, niet alleen een fascinerend beeld van het leven van de jonge kunstenares, maar confronteert prominenten met haar brief: een postume onthulling die een heel nieuw licht werpt op de laatste periode van haar leven.

Bron: NPO.nl