BOEKEN

BOEK

J.M. Coetzee. Een schrijversleven

J.M. Coetzee. Een schrijversleven

J.C. Kannemeyer

Ondanks de internationale status van J.M. Coetzee als schrijver en literatuurwetenschapper bestond er tot op heden nog geen uitgebreide biografie over de Nobelprijswinnaar. Zuid-Afrikaans letterkundige J.C. Kannemeyer kreeg de volledige mede werking van Coetzee en zijn familie, vrienden en collega’s en hij nam talloze interviews met hen af om een zo compleet mogelijk beeld te vormen van Coetzee.

Het is halverwege de zeventiende eeuw, als Dirk Couché (die later zijn naam als Coetsé gaat schrijven) zich inscheept op de Asia en van Texel naar Kaap de Goede Hoop vaart. Hij komt uit Kampen en vestigt zich met zijn echtgenote als vrije burger in een boerderij, die hij Coetzenburg noemt. Biograaf Kannemeyer heeft zich verdiept in voorouders van John Coetzee en schetst een levendig beeld van de eerste Nederlanders die in Zuid-Afrika gaan wonen. De familie van moederskant komt oorspronkelijk uit Duitsland en onder hen bevinden zich ook enkele schrijvers van romans en tractaten in het Afrikaans. Coetzees vader Jack was advocaat en zijn moeder Vera Wehmeijer was onderwijzeres.

Kannemeyer zet vele misverstanden recht in deze magistrale biografie. Hij belicht onder meer Coetzees houding ten opzichte van het apartheidsregime, zijn deelname aan een studentenprotest op de universiteit van Buffalo, waardoor hij wordt uitgewezen uit de Verenigde Staten, zijn standpunt in de kwestie Salman Rushdie. Hij vertelt over Coetzees eerste stappen in de literatuur en citeert diens eerste lange, epische gedicht, hij gaat in op de ontstaansgeschiedenis van Coetzees romans en geeft voor het eerst achtergrondinformatie over Coetzees huwelijk, zijn kinderen en de manier waarop Coetzee zich voor zijn gezin heeft ingezet.

Deze zorgvuldige biografie is onmisbaar voor iedereen die een van de belangrijkste schrijvers van onze tijd beter wil leren kennen. J.M. Coetzee. Een schrijversleven is een uitstekend gedocumenteerde biografie en een onmisbare bron van informatie voor iedereen die nieuwsgierig is naar de achtergronden en wording van Coetzees indrukwekkende oeuvre en zijn relatie tot Zuid-Afrika.

   

Het is opmerkelijk hoeveel halve waarheden en zelfs regelrechte leugens je tegenkomt als je naar websites over J.M. Coetzee surft, of willekeurige biografische beschrijvingen leest.

Zo wordt ons bijvoorbeeld verteld dat hij een afstammeling is van vroege Nederlandse kolonisten die zich in de zeventiende eeuw op de Kaap vestigden, dat zijn ouders Afrikaners zonder een druppel Brits bloed waren, dat ze hun kinderen liever in het Engels opvoedden en dat Coetzee daarom een Afrikaner is die in het Engels schrijft. In de Pen Nieuwsbrief van mei 2004 schrijft Robert Dorsman dat Coetzee in een Afrikaans gezin werd geboren, maar dat hij zijn ouders had verzocht hem naar een Engelse middelbare school te sturen, een verzoek dat zij inwilligden.

Volgens een artikel van Susan van Zanten Gallagher in de Cyclopedia of World Authors, bracht hij zijn jeugd door op ‘zijn vaders afgelegen boerderij, waar schapen werden gefokt, in de rotsachtige halfwoestijn van de Karroo (sic)’. Hij kreeg onderwijs in het Engels, hoewel volgens Regina Janes de ‘nationalistische Boeren’ die aan de macht waren ‘eisten dat kinderen van Afrikaners geen Engels zouden leren’ In haar versie vertrok hij in de jaren zestig uit Zuid-Afrika om taalwetenschap te gaan studeren in Engeland.

Coetzees zoon overleed volgens Wikipedia in 1989 op drieëntwintigjarige leeftijd na een auto-ongeluk. Zijn vader, schrijft Laban Carrick Hill in een samenvattend stuk, was advocaat, maar oefende dat beroep nooit uit. Al deze verhalen zijn misleidend of slechts ten dele waar. Het schrijnendste voorbeeld van onjuiste informatie, op maar liefst zeven websites te vinden, is de bewering dat Coetzee werd geboren als John Michael Coetzee, maar dat hij zijn tweede voornaam later veranderde in Maxwell. Deze informatie wordt klakkeloos overgenomen in artikelen – zoals in die van Laban Carrick Hill, Alan Riding en Jeroen Vullings – en is zelfs terechtgekomen in de World Literature Today van januari-april 2004, een publicatie waarin verschillende artikelen over Coetzee verschenen nadat hij in 2003 de Nobelprijs voor de Literatuur had gewonnen.

Soms heeft deze onjuiste informatie zelfs gevolgen voor de interpretatie van de romans. Zo merkt Laban Carrick Hill op dat de K in Coetzees Wereld en wandel van Michael K door critici in verband wordt gebracht met Frans Kafka’s Het Proces, maar hij beweert dat de C in Coetzee vaak uitwisselbaar is voor een K en dat Coetzees tweede voornaam Michael is.

We hoeven niet lang stil te staan bij de kwestie van de naamsverandering. Op Coetzees geboortebewijs is duidelijk te lezen dat hij op 9 februari 1940 in het Mowbray Nursing Home in Kaapstad werd geboren als John Maxwell Coetzee. Als ‘vast adres’ staat Victoria West in de Grote Karoo vermeld en als beroep van zijn vader advocaat, dus het lijkt erop dat de ouders – of in ieder geval de moeder – naar Kaapstad waren gereisd voor de bevalling. De volledige naam van de moeder is volgens het bewijs Vera Hildred Wehmeyer.

Wat niet vermeld wordt, is dat haar beroep onderwijzeres was. Hoewel de bewering dat Coetzee geen Britse voorouders had, weerlegd wordt door zijn stamboom, kwamen zijn stamouders wel vanuit Nederland naar de Kaap. De zeventiende eeuw was een bloeiperiode voor Nederland, zowel op het gebied van kunst en cultuur als op politiek en financieel vlak. De economische groei had onder andere een florerende handel met de Oost tot gevolg, wat leidde tot de stichting van handelsnederzettingen.

Toen de Nederlanders op 6 april 1652 op de Kaap aankwamen, was het in eerste instantie niet de bedoeling van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) om een nieuwe kolonie te stichten, maar een ‘verversingspost’ tussen Nederland en de Oost, waar schepen konden aanleggen om hun voorraden voor tijdens de lange reis aan te vullen. Dit is de historische situatie waar Coetzee naar verwijst in zijn voorwoord op White Writing (1988), zijn eerste bundel literatuurwetenschappelijke essays, waarin specifiek de ‘cultuur der letteren’ in Zuid-Afrika wordt behandeld.


Download het fragment als PDF

‘Kannemeyers biografie is onmisbaar voor iedereen die zich in Coetzee’s leven en werk wil verdiepen.’ – Arnon Grunberg in De Groene Amsterdammer

‘Aan de indringende biografie die we nu in handen hebben valt duidelijk af te lezen dat Kannemeyer zich ruim heeft kunnen verdiepen in Coetzee’s schrijverschap en wetenschappelijk werk. De biograaf is erin geslaagd om de ontwikkeling van Coetzee’s karakter met precisie en objectiviteit op te tekenen en te laten zien hoe en waar de feiten in het verhalend werk een plaats hebben gekregen. J.M. Coetzee. Een schrijversleven roept het beeld op van een briljante auteur en een uitmuntende academicus, maar ook van een onzekere man wiens eenzelvigheid dikwijls is opgevat als gevoelsarmoede en arrogantie. Samen met de brieven aan Paul Auster kan Kannemeyers boek leiden tot een evenwichtiger en empatischer kijk op deze raadselachtige persoon.’ – Trouw

‘In zijn meesterlijke biografie van John Coetzee, één van ’s werelds grootste levende schrijvers, maar John Kannemeyer een einde aan de mythe dat de schrijver van In ongenade laf zou zijn. Op basis van verrassende romananalyses toont hij aan dat Coetzee van meet af aan een geëngageerd schrijver was, maar dat zijn stellingnamen voor de meeste mensen te pijnlijk waren om te aanvaarden. Voor Coetzee is Kannemeyer de gedroomde biograaf. De twee zijn generatiegenoten, afkomstig uit oude Afrikaner geslachten. Ze delen hun liefde voor de Kaap en beiden hebben het grootste deel van hun leven gewijd aan literatuur. Als geen ander was Kannemeyer in staat van Coetzee’s oeuvre, met invloeden van Dostojevski, T.S. Elliot, Beckett, Kafka, Ezra Pound en vele andere klassieke schrijvers, de Zuid-Afrikaanse wortels bloot te leggen. Niet de details over het privéleven, maar de verbinding die de biograaf legt met het werk in erudiete analyses geven dit boek zijn betekenis. Vrijwel alles wat Coetzee geschreven heeft blijkt terug te voeren op zijn eigen ervaringen. Door zijn werk te plaatsen binnen de context van Coetzee’s grote literaire inspiratiebronnen en te relateren aan de politieke situaties waarop hij reflecteerde, toont Kannemeyer aan hoe geëngageerd dit schrijverschap altijd is geweest. Kannemeyer dwingt ons met deze fascinerende studie Coetzee te lezen en herlezen.’ – NRC Handelsblad ****

‘Kannemeyer schetst met deze biografie een indrukwekkend portret, niet alleen van Coetzee als schrijver, maar ook als mens. J.M. Coetzee. Een schrijversleven is een ontmoeting van twee monumenten uit de Zuid-Afrikaanse literatuur. Auteur J.C. Kannemeyer is een autoriteit op het gebied van de Afrikaanse literatuur en wellicht een van de grootste biografen van het land. J.M. Coetzee is veruit de belangrijkste auteur van zijn generatie en een schrijver van wereldformaat. Via talrijke documenten, brieven en interviews, zowel met Coetzee zelf als met mensen uit zijn omgeving, laat Kannemeyer ons diep in het hart van de auteur kijken. Dat is opmerkelijk en verrassend. We geloven de biograaf en gaan mee in een verhaal dat nooit verveelt. We krijgen een blik achter de schermen, een inkijk in het atelier van de vakman. De geschiedenis van Coetzee is voor een deel ook de geschiedenis van de apartheid en van Zuid-Afrika. De biografie van Kannemeyer verheldert en brengt feiten aan die tot nog toe niet of nauwelijks bekend waren. Je kan Kannemeyer zeker niet beschuldigen van sensatiezucht of goedkope journalistiek. De feiten worden sereen en eerlijk gebracht.’ – De Standaard ****

'Kannemeyer's belangrijke biografie bevestigt dat Coetzee een klasse apart is.' - Daily Maverick

‘Het leven en het werk van J.M. Coetzee vormen een uitdaging voor de biograaf. Coetzees leven omvat een onfortuinlijke jeugd en meer leed dan de meesten van ons hoeven te doorstaan, en Coetzee heeft altijd zorgvuldig gewaakt over zijn persoonlijke verhaal. Zijn werk daagt uit door de enorme omvang, maar vooral door de intellectuele diepgang. Dit boek is exact wat de eerste biografie van Coetzee moet zijn: doortastend, betrouwbaar, informatief, en tactvol in het omgaan met moeilijke episodes.’ – David Attwell

‘Deze biografie is een uiterst indrukwekkende onderneming. Het boek voorziet de lezer van een immense hoeveelheid informatie die voorheen ontoegankelijk was, en werpt een nieuw licht op het schrijverschap van J.M. Coetzee.’ – Derek Attridge

'Voor liefhebbers van het werk van Coetzee is deze veelomvattende biografie een must! Voor liefhebbers van biografiën ook, en daarna wil je absoluut het hele oeuvre van Coetzee tot je nemen. In chronologische volgorde blikt de biograaf terug op het leven van Coetzee tot nu toe, en laat ons in dit schitterende tijdsdocument zien hoe de moderne geschiedenis wel degelijk grote invloed heeft op het literaire werk van Coetzee. Met prachtige citaten uit zijn briljante boeken zet deze biografie ook aan tot herlezen, nu er een tipje van het schrijversleven is opgelicht, want er staat meer dan je leest!' - Boekhandel Veenendaal

Blogbespreking op Curious Book Fans

I think it will quickly become the definitive biography on this great man of letters and a popular (if long) read for those who have enjoyed reading Coetzee’s novels.

Bron: CuriousBookFans.co.uk

Artikel in the Guardian over het verschijnen van de biografie

New book explores Coetzee's closely-guarded private life, almost two years after the death of its author JC Kannemeyer.

Bron: Guardian.co.uk

Recensie in the Telegraph

J M Coetzee’s reputation as a master of bleakness misses the sly humour in his novels – shown to full effect in his latest dark comedy, The Childhood of Jesus, says Anthony Cummins.

Bron: Telegraph.co.uk

Bespreking op Cobra.be

J.C. Kannemeyer schrijft met ernstige toewijding en met kennis van zaken over een wiskundig aangelegde jongeman die absoluut schrijver wilde worden, en over een schrijver die als getalenteerd academicus zeer goed van de theoretische uitgangspunten van de moderne literatuur op de hoogte was. De lezers van Coetzee werden zich steeds meer bewust van het autobiografische karakter van zijn werk, maar feiten en fictie gaan bij deze raadselachtige schrijver een spel van verbergen en onthullen aan.

Bron: Cobra.be

Eva Cossée over de Coetzee biografie van J.C. Kannemeyer

Uitgeefster Eva Cossée over J.M. Coetzee, een van de grootste schrijvers van onze tijd.

Bron: Radio1.nl

Recensie op LitNet.co.za

Ons sal nie gou weer so ’n boek, so ’n biograaf, en so ’n skrywer-as-onderwerp sien nie.

Bron: LitNet.co.za

Recensie uit Het Parool gepubliceerd op Twenteuitdekunst.nl

Hij schreef dan ook een biografie, een levensbeschrijving. En met het materiaal dat hij in handen heeft gekregen, heeft hij dat adequaat, en bij vlagen zelfs meeslepend, gedaan.

Bron: Twenteuitdekunst.nl

Bespreking in Australische krant The Age

In the astonishingly short space of three years, Kannemeyer wrote this revealing and thorough volume in Afrikaans: the English translation is by Michiel Heyns. Coetzee's fame and his reclusiveness guarantee the book will attract extraordinary interest.

Bron: TheAge.com

Recensie op Volkskrant.nl

In de zekerheid dat in zijn werk nog meer dan we al dachten de schrijver J.M. Coetzee schuilt, die spelletjes speelt met zichzelf en de wereld. Dat hij ons daarop nog eens wijst, is Kannemeyers grote verdienste.

Bron: Volkskrant.nl

Recensie op NRCBoeken.nl

In Een schrijversleven toont een reële biograaf van de levende John Coetzee aan dat niet alleen Zomertijd maar Coetzees hele oeuvre één grote verbeelding is van wat hij, met een verwijzing naar Marcellus Emants’ Een nagelaten bekentenis, ‘zelfwalging’ noemt. Kannemeyer dwingt ons met deze fascinerende studie Coetzee in dat perspectief te lezen en herlezen.

Bron: NRCLux.nl

Bespreking op DailyMaverick.co.za

The first authorised biography of South African writer JM Coetzee, by the late Afrikaans literary critic JC Kannemeyer, who died shortly after completing the book last year, has just been published. Coetzee’s reputation for reclusiveness means the work is certain to attract a great deal of interest. REBECCA DAVIS found the biography revealing.

Bron: DailyMaverick.co.za