BOEKEN

BOEK

Het kabinet van de familie Staal

Het kabinet van de familie Staal

Yolanda Entius

Het kabinet van de familie Staal is een tedere en benauwende roman over een tirannieke vader, een moeder die er alles aan doet om zijn gezag te steunen, en de kinderen die proberen ongeschonden uit de strijd te komen.

Kobe heeft zijn leven lang hard gewerkt, hij drinkt niet, hij gokt niet, hij gaat niet naar de hoeren. Dat, vindt Kobe, is van belang, de rest is flauwekul. Zijn jongste dochter Mees denkt dat er meer is: een buurjongen met een motor, hakken die knellen, een gestorven broertje, de tranen van moeder en haar waarschuwing dat zij niet weet waartoe Kobe allemaal in staat is. Nee, dat weet Mees niet, maar haar voorstellingsvermogen is zo langzamerhand grenzeloos. Soms, merkt zij, vervagen de grenzen tussen feit en fictie.

Het kabinet van de familie Staal is een tedere en benauwende roman over een tirannieke vader, een moeder die er alles aan doet om zijn gezag te steunen, en de kinderen die proberen ongeschonden uit de strijd te komen. Met begrip, humor en precisie laat Yolanda Entius zien wat er gebeurt in een gezin als over de zere plekken niet gepraat, gefluisterd of zelfs maar gedacht mag worden.

Wilt u Het kabinet van de familie Staal bespreken in uw leeskring? Onderstaande discussietips van Boek-delen helpen u op weg.

1. In hoeverre vindt u de titel Het kabinet van de familie Staal toepasselijk op de inhoud van de roman?

2. In zijn recensie in Het Financieele Dagblad (2 april 2011) schreef Jaap Goedegebuure: ‘Pas tegen het einde worden de clichés doorbroken. Dan zijn we getuige van een met verbaal vuurwerk geladen confrontatie waarin de dochters het tegen vader en moeder opnemen. Jammer dat de ik-figuur het zich alleen maar blijkt te verbeelden.’ Had u als lezer meteen door dat het verhaal vanaf pagina 163 volledig fantasie was? Wat vond u ervan dat dit gedeelte puur verbeelding bleek te zijn? Wat zou de schrijfster bewogen hebben om voor die vorm te kiezen?

3. In het fantasiegedeelte vraagt de ik-verteller aan Luuk: ‘Wat is er nou eigenlijk gebeurd?’ Hij antwoordt: ‘Dat zullen we nooit weten’ (p. 190). Wat is er volgens u met Wurm gebeurd?

4. Bood Muis of een van haar dochters u identificatiemogelijkheden? Zo ja, wie en waarom?

5. Hoe verklaart u Ilses ziekte en hoe ziet u het verloop ervan?

6. Welk(e) aspect(en) van Yolanda Entius’ stijl sprak(en) u het meest aan?

7. Deelt u de compassie die Mees uiteindelijk voor haar ouders blijkt te voelen? Waarom wel of niet?

8. Wat vond u in de handel en wandel van het gezin Staal typerend voor een gezin in de jaren zestig/zeventig van de vorige eeuw?

Discussietips samengesteld door Reyer Kraan © Biblion Uitgeverij, Leidschendam

   

Kobe was een kleine man die dacht dat hij enorm was: imposant, wijs, beter. Hij was beter dan de rest; beter dan zijn moeder die zo stom was dat ze nog geen gloeilamp kon vervangen, beter dan zijn vader die een slapjanus was, beter dan de buurman die geen verstand van auto’s had, beter dan een of andere klootzak op het werk, beter dan een arbeider die per definitie dom was, beter dan zijn zwager die in een huurhuis woonde, beter dan zijn schoonzoon die in een middenklasser reed, en beter dan Muis, zijn vrouw, die hij naar zijn zeggen uit de goot had gehaald.
Toen hij haar vond, had ze nog geen nagel om haar kont mee te krabben, zo zei hij dat. En dan lachte Muis beschaamd.

Ze was een halve kop kleiner dan hij en waar Kobe zich groter waande dan hij was, had zij de neiging om te krimpen, zodat het verschil tussen hen zo groot was als Kobe wenste. Ze liep met kromme rug. En als ze ‘s avonds met haar breiwerk voor de televisie zat, haar trillende knuistjes met de tikkende pennen angstvallig voor haar borst gekruist en haar donkere kraaloogjes loerend op Kobe, was ze net een hamster of een muis.

Ze was bang voor hem, en in de eerste jaren had ze er een dagtaak aan die angst over te brengen op haar kinderen Do en Ilse. En met succes, want toen ik ter wereld kwam had ze aan een half woord genoeg om iedereen het zwijgen op te leggen zodat Kobe zijn gang kon gaan en een grote man kon zijn, en in alle vrijheid kon genieten van zijn auto, zijn huis, en zijn kolossale eikenhouten fauteuils.

Ze waren werkelijk groot die stoelen, veel te groot voor Kobe. Meubels maken de man, moet hij hebben gedacht toen hij het eikenhouten setje aanschafte. De tantes die niet van bewondering achterovervielen omdat ze niet hadden begrepen dat we hier met meubilair van uitzonderlijke statuur te maken hebben, werden ongevraagd ingelicht over de prijs van dit stukje vakmanschap uit Oisterwijk. Dan klopte hij met zijn vingers op de eettafel en zei: ‘Echt eiken, heeft meer dan tienduizend gulden gekost.’ En dan zag je ze denken: wat kan mij het schelen of die tafel van grenen of van teak is, en wat het zaakje heeft gekost. Ze keken elkaar aan en hielden een hand voor hun mond om hun heimelijke lachen te verbergen. Ik had zowaar met hem te doen. Iedereen zag dat het een bespottelijke vertoning was, behalve Kobe die, aangemoedigd door het stilzwijgen van de tantes die zo overduidelijk door stomheid waren geslagen, er nog een schepje bovenop deed : ‘En die stoelen, wat denk je…?’ (snelle blikken, schouder ophalen) ‘Vijfduizend gulden per stuk. Echt leer.’ Alsof hij die stoelen, die hij net had aangeschaft, stond te verkopen. Mijn zegen had hij, want die stoelen waren wanstaltig. Ze waren veel te groot voor ons.

Kobe, Muis, Do, Ilse noch ik paste erin. We bungelden als kleuters met onze benen boven het gemêleerde tapijt, of we gleden met onze billen over het kalfsleer tot onze voeten houvast vonden op de grond en onze nek tussen zitvlak en rugleuning knakte. Je kon er eigenlijk alleen maar op zitten als je je voeten op de koperen salontafel legde, maar dat mocht niet, dat privilege was voorbehouden aan Kobe, zoals alle privileges: in je kruis krabben, tussen je tenen pulken, uit je neus eten, iets zeggen, schelden, negers voor aap uit maken, gastarbeiders voor tuig, winden laten, hoesten, de hond schoppen; kortom al die dingen die een man echt groot maken.

Zo zie ik hem voor me: op zijn troon, zijn ene hand in zijn broek, of tussen zijn tenen, zijn andere op de afstandsbediening die op de leuning van zijn stoel ligt, zijn voeten op de koperen salontafel. Erg onhandig die tafel want je kunt er niets op zetten zonder kringen te maken, maar hij glimt als een trompet en is dus zichtbaar duur. Muis poetst zich een breuk aan die tafel. Maar ze zegt niets. Niemand zegt iets. We wachten zwijgend af. Muis op wat gaat komen, en Do, Ilse en ik tot we oud genoeg zijn om te gaan.

En Kobe ziet het. Hij ziet dat we popelen om weg te gaan en hij sist dat we kunnen vertrekken als het ons niet zint. Hij wijst. Daar is het gat van de deur. Als we maar weten dat het slot aan de binnenkant zit. Wie vertrekt komt er niet meer in.


Download het fragment als PDF

‘Yolanda Entius schept in haar nieuwste roman een gruwelijk, maar al te realistisch universum. Al eerder schreef zij over menselijke verhoudingen, met haar debuut Rakelings won zij er de Selexyz Debuutprijs mee, maar deze keer overtreft zij zichzelf. Trefzeker kiest Entius haar details en datzelfde doet zij met woorden. Zó briljant dat de lezer af en toe naar lucht moet happen.’ – de Volkskrant ****

'Al in haar drie eerdere romans bewees Entius dat zij in staat is om zonder grote woorden, zonder de dingen expliciet te benoemen, een sfeer van dreiging en onmacht op te roepen. Die kunst heeft zij in ‘Het kabinet van de familie Staal’ verheven tot onnavolgbare hoogte. In kleine observaties en haast terloopse details tekent zij een meedogenloos portret van een man die - zonder ooit te twijfelen aan zijn eigen gelijk - zijn gezin te gronde richt.' - ***** Sonja de Jong in Noordhollands Dagblad

'Van meet af aan is duidelijk dat zij boven de stof staat. Dit is geen bekentenisliteratuur of therapieproza. De toon is hard en direct. Kobe, de vader, wordt in een paar krachtige zinnen neergezet als een kleinburgerlijke kankerpit, die zich, ondanks zijn korte beentjes, boven iedereen verheven voelt.' – Janet Luis in NRC Handelsblad

'Meesterlijk aan Het kabinet van de familie Staal is de ongenaakbare, droge stijl. Entius blonk in haar vorige drie romans ook al uit in onderkoelde zinnen en nuchterheid, maar deze keer voegt ze daar humor aan toe. En dat levert precies de juiste mix op om het boek, dat in essentie benauwend is door de verstikkende jeugd, flair en lucht te geven.' - De Morgen

'De directe, droogkomische stijl en de theatrale wijze waarop zij haar personages voorstelt, maken Het kabinet van de familie Staal tot een geslaagd humoristisch, maar inktzwart familieportret.' - De Standaard

'Entius vlindert door een familieleven, raakt dat aan, maar legt niet uit. Het fragmentarisch inzoomen op de verschillende stadia van een ploeterend en zwijgzaam naoorlogs gezin oogt authentiek, en zegt genoeg. Een verdienste is ook dat Entius de verleiding weerstaat de ouders op leeftijd sympathiek te maken. Grimmig is de sfeer binnen de familie Staal aan het begin, idem dito aan het eind.' - De Telegraaf *** en een halve ster

´Het is uitgebeend, repetitief proza dat de verstikking, de paniek en de angst binnen het geschetste gezin krachtig op de lezer overbrengt.´ - De Groene Amsterdammer

'Het kabinet van de familie Staal is een mooie, ontroerende roman over de onmacht van zowel kinderen als ouders.' - Elsevier

'Om maar meteen met de deur in huis te vallen: Het kabinet van de familie Staal is een prachtboek. Geschreven is een heldere stijl met vaak korte staccatozinnen. Yolanda Entius heeft kans gezien mij te ontroeren met een verhaal over een familie waar de familieband niet kan en mag bestaan.' - Boekhandel Post Scriptum

'Dat Entius meesterlijk een gezin kan observeren en uittekenen, wisten we al uit Alleen voor helden (2008) en De gelukkigen (2010), maar nu blijkt ze dat arendsoog ontwikkeld te hebben in het gezin van haar jeugd. Elk detail is veelzeggend en onheilspellend. Het non-fictionele in een fictief verhaal maakt het misschien nog deerniswekkender dan het al is. Het kabinet van de familie Staal zegt wat er gebeurt als je niets mag zeggen.' - Dagblad De Limburger

'Een geweldig goed geschreven en aangrijpend boek!' - Veronie Snijder-Kramer, Boekhandel Kramer

‘Kort, luid en duidelijk goed getimed, overtuigd van de kracht van het woord.’ - Trouw

'Yolanda Entius levert met haar nieuwe roman Het kabinet van de familie Staal een indrukwekkend boek af.' - Margriet

'Dit boek zou je van begin tot eind kunnen lezen met een glimlach, vanwege de geestige stijl. Een adembenemende roman over de levenslange gevolgen van een emotieloze opvoeding. Een aanrader.' - Belang van Limburg

'Bijzonder geslaagd! Stuitende verhalen, maar met humor en met een vaardige, onopgesmukte pen geschreven.' - Adeline van Lier in De nacht van het goede leven KRO Radio 1

'Een indrukwekkend, soms hartverscheurend verhaal. Aangrijpend en boeiend. Vorm en inhoud dekken elkaar. Een boek dat blijft hangen en dat tot nadenken stemt.' - Misdaadromans.nl ****

'Yolanda Entius schrijft met overtuigende verbeeldingskracht de werkelijkheid tot een avontuur. Een fantastisch geschreven ontroerend boek!' - Literair Nederland

'Vol gevoel en met een grote dosis humor beschrijft Entius het aangrijpende relaas van een aan psychische mishandeling onderworpen jeugd en de effecten daarvan in het volwassen leven, zonder dramatisch te worden en ten allen tijde geloofwaardig te blijven. Het kabinet van de familie Staal is een boek dat overtuigt. Zondermeer een van de literaire verrassingen van 2011.' - Recensieweb.nl

'De invoelende vertelstijl loodst de lezer door de zware thematiek heen. Een sterk geschreven en aangrijpende familieroman.' - NBD|Biblion

Lofdicht op Trouw.nl

Verstrikt geraakt in
't vangnet van hun steken
van averecht over het recht
breit ze slechts
aan een grijze vrede

Bron: Trouw.nl

Bespreking op Recensieweb.nl

Vol gevoel en met een grote dosis humor beschrijft Entius het aangrijpende relaas van een aan psychische mishandeling onderworpen jeugd en de effecten daarvan in het volwassen leven, zonder dramatisch te worden en ten allen tijde geloofwaardig te blijven. Het kabinet van de familie Staal is een boek dat overtuigt. Zondermeer een van de literaire verrassingen van 2011.

Bron: Recensieweb.nl

Interview op Lezen.tv

De vierde roman van schrijfster en actrice Yolanda Entius is een wrange familiegeschiedenis van psychische mishandeling van een gezin dat zich door de jaren zestig en zeventig ploetert onder de doem van een tirannieke vader en een zwijgende moeder.

Bron: Lezen.tv

Lezersrecensie

Evengoed vond ik het een fantastisch boek en realiseer me heel goed dat de spanning in gezinnen, zoals beschreven door Entius, nog dagelijks in ontelbare gezinnen te bespeuren zal zijn, met alle gevolgen van dien!

Bron: Judywagenaar.wordpress.com

Boekverslag op Scholieren.com

De stijl waarin Yolanda Entius schrijft, grijpt je bij de strot. Wat in de roman vaart maakt en daardoor ook prettig leest, zijn de op maat gesneden dialogen. Bijvoorbeeld in de passage waarin Do, Ilse en Mees in de fantasie van de laatste op bezoek gaan bij hun ouders. Vrijwel elk woord in die dialoog is raak geschoten.

Bron: Scholieren.com

Bespreking door Boekhandel Post Scriptum

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: Het kabinet van de familie Staal is een prachtboek.

Bron: PostScriptum.nl

Bespreking op LiterairNederland.nl

Yolanda Entius schrijft met overtuigende verbeeldingskracht de werkelijkheid tot een avontuur. Een fantastisch geschreven ontroerend boek!

Bron: LiterairNederland.nl

Videorecensie door Boekhandel Kramer

Bron: Boekhandelkramer.nl

Bespreking op Misdaadromans.nl

Een indrukwekkend, soms hartverscheurend verhaal over een Nederlandse familie waar - vanaf de buitenkant gezien - alles aan deugt. Maar dat in dit huis - onderhuids - een zwaar kruis gedragen wordt, is evident. Over behoefte aan contact en onmacht tot contact. Over een moeder die moeder is voor haar man. Aangrijpend en boeiend. Vorm en inhoud dekken elkaar. Een boek dat blijft hangen en dat tot nadenken stemt.

Bron: Misdaadromans.nl

Recensie op Trouw.nl

Kort, luid en duidelijk, goed getimed, overtuigd van de kracht van het woord.

Bron: Trouw.nl

Yolanda Entius bij De Avonden

Annemiek Smit praat met Yolanda Entius over haar nieuwe boek Het kabinet van de familie Staal.

Bron: Avonden. Radio6.nl

Bespreking op Radio 1

Het kabinet van de familie Staal, bijzonder geslaagd! Een familiegeschiedenis die dicht bij die van Yolanda zelf ligt.

Bron: Radio1.nl

Vermelding op Margriet.nl

Yolanda Entius levert met haar nieuwe roman Het kabinet van de familie Staal een indrukwekkend boek af.

Bron: Margriet.nl

Interview bij AVRO Opium radio

Bij de familie Staal wordt veel verzwegen. Vader Kobe houdt zijn vrouw en drie dochters zorgvuldig in de houdgreep en voorkomt dat pijnlijke onderwerpen uit het verleden worden opgerakeld. Dat lukt als de meisjes klein zijn, maar blijft niet goed gaan… In haar derde roman Het kabinet van de familie Staal laat Yolanda Entius indringend zien hoe verstikkend familiebanden kunnen werken.

Bron: Cultuurgids.Avro.nl

genomineerd voor de Halewijnprijs 2011