BOEKEN

BOEK

Een waanzinnig begin

Een waanzinnig begin

Hans Fallada

De laatste grote autobiografische roman van Fallada is een buitengewoon eerlijk boek. De auteur schreeuwt zijn verontwaardiging over zijn landgenoten van de daken. Na de oorlog heeft ineens niemand meegedaan – een verenigd volk van verzetsstrijders! Fallada spaart niemand, ook zijn alter ego dr. Doll komt er niet zonder kleerscheuren vanaf. De morfinist, de alcoholist, de onbetrouwbare, de bedrieger – Fallada weet waarover hij het heeft en triomfeert opnieuw als een van de grootste vertellers van zijn tijd.

‘Een onverbiddelijke afrekening met de Duitsers en met zichzelf’, oordeelde de pers over deze moedige en choquerende roman, geïnspireerd op Fallada’s eigen leven. Opnieuw toont hij zich als rebel avant la lettre, zoals zijn lezers van hem gewend zijn.

Een waanzinnig begin vertelt over de opzienbarende belevenissen van Fallada’s alter ego dr. Doll tijdens en na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Over hoe hij onder Russische bezetting van koeherder burgemeester wordt en over zijn eerste maanden in Berlijn met zijn jonge, drugsverslaafde tweede vrouw. Terwijl de Trümmerfrauen puinruimen in de stad, angstige nazi’s proberen te ontsnappen en iedereen op jacht is naar voedsel en onderdak, tobben de Dolls vooral over hoe ze hun volgende roes kunnen bekostigen. Fallada beschrijft schrijnend hoe hoop en toekomstplannen in rap tempo kunnen omslaan in wanhoop, verraad en moedeloosheid.

Wanneer de omvang van de Duitse misdaden zich af begint te tekenen, voelt Doll zich medeplichtig aan de schuld van zijn land, maar hij vlucht in het paradijs van de morfine – en in zijn werk. Net als Fallada probeert hij zich door schrijven te redden, en hij schrijft tot de totale uitputting.

Een waanzinnig begin kan gelezen worden als het vervolg op zowel het beroemde Alleen in Berlijn als op In mijn vreemde land en als ‘een zo waarheidsgetrouw mogelijk verslag van wat mensen in Duitsland toen voelden, hoe ze leden en wat ze deden’.

Ook leverbaar als eboek

   

Zodra dr. Doll in de nachten rond de grote ineenstorting in slaap viel, werd hij telkens door dezelfde nachtmerrie geplaagd. Ze sliepen die eerste nachten erg weinig en waren de hele tijd beducht dat lichaam of geest op de een of andere manier gevaar zou lopen.

Als de nacht na een dag vol kwellingen allang was gevallen, zaten ze nog steeds voor het raam uit te kijken of er over het grasveldje en het smalle betonnen voetpad een vijand naderde, net zo lang tot alles voor hun pijnlijke ogen in elkaar overliep en ze niets meer zagen.

Vaak vroeg iemand dan: ‘Kunnen we niet beter gaan slapen?’ Maar meestal kwam er geen antwoord en bleven ze angstig zitten turen. Tot Doll dan plotseling door de slaap werd overvallen als door een rover die zijn hele gezicht met zijn grote hand bedekte en hem smoorde. Of het was als een dicht spinnenweb dat hij met een ademtocht binnenkreeg en dat zijn bewustzijn overmeesterde. Een nachtmerrie...

Het was akelig genoeg om zo in slaap te vallen, maar nadat hij op zo’n akelige manier in slaap was gevallen, volgde prompt de angstdroom, altijd dezelfde. En dit was het wat Doll droomde: hij lag op de bodem van een reusachtige bomkrater, op zijn rug en met zijn armen dicht tegen zijn zij gedrukt in nat, geel leem. Zonder zijn hoofd te bewegen kon hij de boomstammen zien die in de krater waren gevallen en ook de gevels van hui- zen met lege venstergaten waarachter zich niets meer bevond. Soms werd Doll bevangen door de vrees dat dat alles dieper de bomkrater in en dus boven op hem kon vallen, maar nooit verschoof een van die bedreigende ruïnes van plaats.

Doll werd bovendien gekweld door de voorstelling dat duizend wateraders en sprengen hem zouden overspoelen en zijn mond zouden vullen met de gele leembrij. Ontsnappen was onmogelijk, Doll besefte dat hij nooit op eigen kracht uit de krater omhoog zou kunnen komen. Maar ook die vrees was ongegrond, want hij hoorde nooit enig geluid van sprengen of het geruis van wateraders, in die reusachtige bomkrater was het bijna altijd doodstil.

En ook de derde gewaarwording die hem kwelde, was zelfbegoocheling: onophoudelijk trokken reusachtige raven- en kraaienzwermen langs de hemel boven de krater. Hij was heel bang dat ze hun slachtoffer in het leem zouden ontdekken, maar nee, het bleef nog steeds doodstil, de gigantische vogelzwermen bestonden alleen in Dolls verbeelding, anders had hij ze wel horen krassen.

Twee andere dingen waren geen inbeelding, dat wist hij zeker. Ten eerste was het eindelijk vrede. Er waren geen bommen meer die gillend de stilte verscheurden, er vielen geen schoten meer; het was vrede, het was stil geworden. E̩n laatste enorme explosie had hem nog tot op de leembodem van deze trechter gesleurd. Hij lag niet alleen in die afgrond. Hoewel hij nooit iets hoorde en Рbehalve wat hier is beschreven Рniets zag, wist hij toch dat hij hier samen met zijn hele familie lag, en met het hele Duitse volk en trouwens met alle volken van Europa, en iedereen was even hulpeloos en weerloos als hij en iedereen werd geplaagd door dezelfde angsten.

Maar de hele tijd, gedurende al die eindeloze, martelende uren van zijn dromen, als de overdag actieve en energieke dr. Doll was weggevaagd en alleen nog maar angst voelde – de hele tijd, gedurende die moordende minuten van slaap, zag hij nog iets anders.

En wat hij zag was dit: aan de rand van de krater zaten de Grote Drie, zwijgend, stil en roerloos. Zelfs in zijn droom noemde hij ze alleen bij die naam die de oorlog onuitwisbaar in zijn hersenen had gegrift. Vervolgens schoten hem dan de namen Churchill, Roosevelt en Stalin te binnen, hoewel hem soms de gedachte door het hoofd spookte dat er onlangs iets was veranderd.

De Grote Drie zaten vlak bij elkaar of in elk geval niet ver uiteen; ze zaten daar alsof ze zojuist uit hun wereldstreken waren aangekomen. In stilte en diepbedroefd staarden ze in de gigantische krater, naar het diepste punt, waar Doll, zijn gezin, het Duitse volk en alle volken van Europa weerloos en vuil op de bodem lagen.

En terwijl de Grote Drie daar in stilte en diepbedroefd zaten te staren, wist Doll, zo zeker als hij het maar in het diepst van zijn hart kon weten, dat ze onophoudelijk zaten te tobben hoe ze hem, Doll, en alle anderen weer op de been konden helpen en uit een geschonden wereld weer een gelukkige wereld konden opbouwen. Ja, daar bleven de Grote Drie maar over tobben, terwijl er eindeloze zwermen kraaien vanaf de slagvelden van de wereld over het bevrijde land huiswaarts trokken naar hun oude nesten, stille sprengen geluidloos ruisten en hun water de gevaarlijke gele leembrij steeds dichter bij Dolls mond bracht.

Maar hij kon er helemaal niets tegen doen, hij moest met zijn stevig tegen zijn lichaam aan gedrukte armen stil blijven wachten op het besluit van de treurig tobbende Grote Drie. Dat was voor Doll misschien nog wel de grootste kwelling in zijn angstdroom: dat hij, terwijl hij nog steeds door allerlei gevaren werd bedreigd, niets kon doen en stil moest liggen wachten, eindeloos, eindeloos lang!

Al konden de lege gevels van de huizen nog op de weerloze man vallen, de op lijken beluste kraaienzwermen hem ontdekken en al kon het gele leem zijn mond vullen – hij kon helemaal niets doen behalve wachten, en misschien zou hij zo lang moeten wachten dat het voor hem en zijn naasten die hij zo liefhad te laat was... Misschien was dit toch hun ondergang!

Het duurde lang, heel lang, eer de laatste flarden van zijn kwellende angstdroom wegtrokken; Doll raakte er pas geheel van bevrijd toen een wending in zijn leven hem dwong een einde te maken aan het getob en weer een actief mens te worden.
En het duurde nog veel langer tot Doll duidelijk besefte dat die hele spookachtig aan zijn innerlijk ontsproten angstdroom enkel zelfbedrog was. Hoewel de droom hem vreselijk kwelde, had Doll hem voor de werkelijkheid gehouden.

Het duurde heel lang eer hij begreep dat niemand op aarde bereid was hem uit de misère te helpen waarin hij was beland.

Geen mens – niet de Grote Drie, laat staan zijn landgenoten – had belangstelling voor dr. Doll. Als hij in de leembrij zou omkomen had hij pech gehad, alleen hij! Geen mens ter wereld zou een traan om hem laten. Als hij serieus nog eens aan het werk wilde gaan en iets wilde betekenen, dan kwam het alleen op hemzelf aan: hij moest zelf zijn apathie overwinnen, opstaan, het vuil van zich afkloppen en aan het werk gaan.

Maar zover was Doll op dat moment nog lang niet. Toen het eindelijk vrede was, dacht hij nog lang dat iedereen erop zat te wachten om hem weer op de been te helpen.


Download het fragment als PDF

'Een waanzinnig begin biedt uit de eerste hand een beeld van het eerste naoorlogse jaar in Duitsland, opgetekend door een groot schrijver.' - de Volkskrant ****

'Een van Fallada’s meest persoonlijke boeken. Niet alleen het maatschappelijk leven in het Duitsland van vlak na de oorlog, maar vooral ook zijn eigen leven legt hij onder een vergrootglas. En dat doet hij genadeloos eerlijk.' - Noordhollands Dagblad ****

'Na lezing van Hans Fallada’s autobiografische roman Der Alpdruck (1947), die nu als Een waanzinnig begin in een mooie vertaling van Anne Folkertsma is verschenen is het nu bijna alsof ik zelf tussen de puinhopen van het vernietigde Derde Rijk heb rondgedoold en ik eindelijk begrijp wat het betekent als er niets meer van je vertrouwde wereld over is. Het wemelt in deze ondergangsroman van de mooie zinnen. Als toegift legt vertaalster Anne Folkertsma in haar verhelderende nawoord uit waarom het Fallada zelf wel lukte om een bezielde ‘grote roman over de kleine man in de oorlog’ te voltooien: het meesterlijke Jeder stirbt für sich allein (Alleen in Berlijn). Dat schrijven putte hem echter zo uit dat hij na voltooiing van dat boek in het ziekenhuis belandde, waar hij overleed.' - NRC Handelsblad ****

‘De laatste grote autobiografische roman van Fallada is een buitengewoon eerlijk boek. De auteur schreeuwt zijn verontwaardiging over zijn landgenoten van de daken. Na de oorlog heeft ineens niemand meegedaan - een verenigd volk van verzetsstrijders! Fallada spaart niemand, ook zijn alter ego dr. Doll komt er niet zonder kleerscheuren vanaf. De morfinist, de alcoholist, de onbetrouwbare, de bedrieger - Fallada weet waarover hij het heeft en triomfeert opnieuw als een van de grootste vertellers van zijn tijd. Fallada beschrijft schrijnend hoe hoop en toekomstplannen in rap tempo kunnen omslaan in wanhoop, verraad en moedeloosheid. Wanneer de omvang van de Duitse misdaden zich af begint te tekenen, voelt Doll zich medeplichtig aan de schuld van zijn land, maar hij vlucht in het paradijs van de morfine - en in zijn werk.’ – Piet Kaptein, RTV Papendrecht

'De schrijver van deze roman is absoluut niet tevreden met wat hij op de volgende bladzijden heeft geschreven.' Zo begint Hans Fallada zijn roman 'Een waanzinnig begin'. Maar de schrijver vergist zich. Hans Fallada is een van de grote literaire ontdekkingen van de afgelopen vijf jaar. Keer op keer bewijst Fallada dat hij een rasverteller is die de ziel van het Duitse volk genadeloos blootlegt. Daarbij spaart hij zichzelf ook niet. De beschrijvingen van het kapot geschoten Berlijn, de kuiperijen van de kleine man om aan eten te geraken, het snijdt door merg en been.' - De Tijd

'Fallada weet het lot van het verwoeste Duitsland en de angsten en gevoelens van de mensen die er wonen treffend te schetsen.' - Leeuwarder Courant

'In een ingehouden, doch kleurrijke stijl, getuigend van grote mensenkennis, schildert Fallada de gruwelijke realiteit van het verslagen land en zijn bevolking. De oorlog is voorbij en gaat toch gewoon door: oorlog van allen tegen allen. De nachtmerrie waar de roman mee begint en eindigt toont de innerlijke toestand van Dr. Doll. Hij ligt onbeweeglijk op de bodem van een diepe bomkrater, wachtend op een overstroming die zijn mond zal vullen met gelige leem. Hoog boven zich ziet hij kraaien- en ravenzwermen overvliegen. De Grote Drie - Roosevelt, Stalin en Churchill - buigen zich over de kraterrand. Zij gaan (misschien) na de vernietiging een nieuw land helpen opbouwen. Vervuld van schaamte, wanhoop en apathie ligt Doll te wachten. Op het naderende einde, of de ultieme verlossing.'  - 8weekly.nl ****

'Na de herontdekking van Hans Fallada’s Jeder stirbt für sich allein (1947), over het onmachtige verzet van een Berlijns echtpaar tegen het naziregime, bracht uitgeverij Cossee in 2010 een vertaling uit van deze uiterst beklemmende roman: Alleen in Berlijn. Ander werk van Fallada volgde, met als voorlopig sluitstuk Een waanzinnig begin, eveneens pas na zijn dood in 1947 verschenen. In deze roman wordt Dr. Doll, Fallada’s alter ego, na de Duitse capitulatie door het Rode Leger bevorderd tot burgemeester van een dorp bij Berlijn, maar hij faalt door toedoen van ex-nazi’s, huwelijksperikelen en vooral zijn verslaving aan alcohol en drugs. Een waanzinnig begin is de meeslepende zwanenzang van een ongelukkig man die tegen de klippen op bleef schrijven.' - VPRO Gids

'De laatste grote autobiografische roman van Hans Fallada is een buitengewoon eerlijk boek. Een waanzinnig begin vertelt over de opzienbarende belevenissen van Fallada's alter ego dr. Doll tijdens en na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Fallada weet waarover hij het heeft en triomfeert opnieuw als een van de grootste vertellers van zijn tijd.' - De Morgen

'Een roman die Fallada’s eigen crisis en die van de Duitse burger eerlijk weergeeft. Voor de lezers van In mijn vreemde land een welkom vervolg. Een authentiek tijdsdocument dat nu voor het eerst in het Nederlands is vertaald.' – NBD|Biblion

'Fallada beschrijft schrijnend hoe hoop en toekomstplannen in rap tempo kunnen omslaan in wanhoop, verraad en moedeloosheid.' - NCRV Gids

'Met Een waanzinnig begin is weer zo’n typisch Falladaboek vertaald, waarin in een soepele en stijlvaste toon de onrust voelbaar is en waarin de lezer het verhaal wordt ingezogen vanwege de tragiek, echter zonder dat de hoop op beter het loodje legt. Naast de kunstmatige paradijzen biedt ook de liefde soelaas. De sterke band tussen Doll en Alma wordt door Fallada goed getroffen. Twee die elkaar blindelings vinden en in hun verslavingen elkaar even blindelings volgen. Deze auteur verstaat de kunst een verhaal met meesterhand te schetsen en zijn personages te bezielen met zelfdoorleefde hoop en wanhoop.' - Literair Nederland

Blogrecensie van Een waanzinnig begin

Wat is nu waanzin? Ik vond het vreemd hoe men gisteren op het boekenbal auteurs boeken zag noemen die ze als het meest waanzinnig zagen, van Kafka tot Don Quichote en The life and opinions of Tristram Shandy van Laurence Sterne.

Bron: KwestievanVerwondering.blogspot.be

Bespreking op Literairnederland.nl

Met Een waanzinnig begin is weer zo’n typisch Falladaboek vertaald, waarin in een soepele en stijlvaste toon de onrust voelbaar is en waarin de lezer het verhaal wordt ingezogen vanwege de tragiek, echter zonder dat de hoop op beter het loodje legt. Naast de kunstmatige paradijzen biedt ook de liefde soelaas. De sterke band tussen Doll en Alma wordt door Fallada goed getroffen. Twee die elkaar blindelings vinden en in hun verslavingen elkaar even blindelings volgen. Deze auteur verstaat de kunst een verhaal met meesterhand te schetsen en zijn personages te bezielen met zelfdoorleefde hoop en wanhoop.

Bron: LiterairNederland.nl

Anne Folkertsma over Hans Fallada in Letteren &cetera

Een waanzinnig begin is Hans Fallada’s laatste grote autobiografische roman over de opzienbarende belevenissen van zijn alter ego dr. Doll tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Deze kleurrijke beschrijving van het bizarre, naoorlogse Duitsland is in het Nederlands vertaald door Anne Folkertsma, die eerder van Fallada In mijn vreemde land vertaalde.

Bron: Cultura.nl

Bespreking op Cobra.be

Uiteindelijk, na een indringend geschilderde, door verslaving getekende maandenlange instorting, krabbelt Doll toch weer op, al wordt hij daarbij wel meer dan een klein beetje geholpen door een Granzow geheten overheidsfunctionaris (waarin Johannes R. Becher te herkennen is). Het boek krijgt zelfs nog een echte happy ending, in de beste socialistisch-realistische traditie. Maar wat beklijft is het tijdsbeeld dat Fallada in dit boek wist op te roepen. "Een ziektegeschiedenis dus, geen kunstwerk – het spijt me"  zoals hij zich in een Voorwoord verontschuldigt. Gelukkig, zou je bijna zeggen. "Een waarachtige / verbrijzeling liever nog / dan een vals geheel", om het met een haikoe van Gust Gils te zeggen.

Bron: Cobra.be

Recensie in de Volkskrant

De herontdekking van de werken van de Duitse schrijver Hans Fallada, gestorven begin 1947, begon vier jaar geleden met zijn roman Alleen in Berlijn, waarin het eenzame verzet van een Berlijns echtpaar tegen Hitler wordt geschilderd. Nu is de vertaling verschenen van Alpdruck, wat nachtmerrie betekent, maar de Nederlandse titel luidt Een waanzinnig begin.

Bron: Volkskrant.nl

Bespreking in de VPRO Gids

Een waanzinnig begin is de meeslepende zwanenzang van een ongelukkig man die tegen de klippen op bleef schrijven.

Bron: VPRO.nl

Recensie op 8weekly.nl

Een waanzinnig begin van Hans Fallada is het relaas van de verslaafde schrijver Dr. Doll. Na een uitputtend verblijf in een provinciestad vol kwaadaardige ex-nazi’s, keert hij in de zomer van 1945 terug naar zijn half verwoeste woning in de Russische sector van Berlijn. Het boek is een kleurrijke beschrijving van het bizarre, naoorlogse Duitsland.

Bron: 8weekly.nl

Aankondiging nieuwe roman op Tzum.info

Goed nieuws voor liefhebbers van Hans Fallada. Deze zomer verschijnt er bij Uitgeverij Cossee opnieuw een roman van Fallada getiteld Een waanzinnig begin.’De laatste grote autobiografische roman’ van Fallada gaat over Fallada’s alter ego dr. Doll tijdens en na het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Bron: Tzum.info