BOEKEN

BOEK

De verloren brief aan Thomas Mann

De verloren brief aan Thomas Mann

Maxim Biller

In het najaar van 1938 arriveert in het Poolse stadje Drohobycz een mysterieuze dubbelganger van Thomas Mann. Een inwoner van het stadje, de Joodse schrijver Bruno Schulz, schrijft een paar dagen later een brief aan de echte Thomas Mann en vraagt hem om een onmogelijke gunst.

Geïnspireerd door de Oost-Europese traditie van Michail Boelgakov en Isaac Bashevis Singer, neemt Maxim Biller ons mee op reis naar het Poolse stadje Drohobycz in 1938, naar de wereld van de schrijver Bruno Schulz. Schulz verdient een schamel salaris met tekenles en droomt ervan als schrijver eindelijk gedrukt en gelezen te worden. In zijn vertwijfeling neemt hij plaats achter het bureau van zijn vader en schrijft een brief aan Thomas Mann.

Maxim Biller heeft deze brief herschreven op ‘wereldniveau’, zo schreef de Duitse pers. Wereldniveau, omdat Biller in meesterlijk proza Schulz’ voorgevoel van de Holocaust en van zijn eigen tragisch einde verwoordt. Schulz is een bange man. Gedreven door angsten, fantasieën en obsessies, verzint hij een bizar voorwendsel om zijn brief te schrijven.

Hij waarschuwt de Nobellaureaat voor een rare dubbelganger, die in een rood Perzisch jasje, met een snor van schoenpoets, rouge op zijn wangen en een sterke lichaamsgeur, in de smalle straatjes van Drohobycz voor ophef zorgt en bovendien beweert Thomas Mann tezijn. In het plaatselijke hotel logeert deze gek in een speciaal voor hem ingerichte badkamer zonder badkuip, wastafel of wc, maar met een paar enorme douchekoppen in het betonnen plafond. Schulz’ brief wordt meer en meer een apocalyptisch visioen van het naderende onheil. De Nobellaureaat heeft er nooit op geantwoord, de brief is misschien nooit aangekomen. Het is een mythe geworden.

Ook verkrijgbaar als eboek

   

‘Hooggeëerde, zeer gewaardeerde, beste mijnheer Thomas Mann,’ schreef op een verrassend warme herfstdag in november 1938 een kleine, schriele, ernstige man langzaam en voorzichtig in zijn opschrijfboek – en streepte de zin meteen weer door.

Hij stond op uit zijn veel te lage, zachtjes piepende draaistoel waarop hij sinds het begin van de middag aan de eveneens veel te lage schrijftafel uit het voormalige kantoor van zijn vader had gezeten, spreidde zijn armen als bij de ochtendgymnastiek een paar keer op en neer en opzij, en keek twee, drie minuten op naar het smalle, smoezelige bovenlicht waarachter voortdurend schoenen en benen, de punten van paraplu’s en de zomen van rokken opdoken van passanten op de Florianskastraße. Toen ging hij weer zitten en begon opnieuw.

‘Hooggeachte heer!’ schreef hij. ‘Ik weet dat u dagelijks veel post ontvangt en u waarschijnlijk meer tijd besteedt aan de beantwoording ervan dan aan het schrijven van uw prachtige, wereldberoemde romans. Ik kan me er iets bij voorstellen! Zelf geef ik zesendertig uur tekenonderricht aan mijn lieve, maar van iedere aanleg verstoken jongens, en als ik aan het eind van de dag het JagieÅ‚Å‚o-Gymnasium waar ik lesgeef uitgeput verlaat -’ hij stopte, stond weer op en stootte daarbij zijn linkerknie tegen de tafel.

In plaats van, zoals ieder ander zou hebben gedaan, over de gekwetste knie te wrijven, of zacht vloekend door de kleine kelderruimte te springen, hield hij zijn hoofd met beide handen vast – het was een heel groot, bijna driehoekig, mooi hoofd, dat in de verte deed denken aan de papieren drakenvliegers die zijn leerlingen op de eerste winderige septemberdagen oplieten bij de steengroeve van Koszmarsko –, en even later liet hij zijn hoofd met een driftig gebaar weer los, alsof hij op die manier zijn gedachten kon bevrijden.

Het hielp, zoals bijna altijd, hij zat alweer aan tafel en schreef op een nieuwe, lege bladzijde snel en zonder aarzelen: ‘Beste dr. Thomas Mann! Hoewel wij elkaar niet persoonlijk kennen, wil ik u hierbij laten weten dat drie weken geleden een Duitser in onze stad is aangekomen die beweert u te zijn. Omdat ik u, zoals wij allemaal in Drohobycz, alleen van foto’s uit de kranten ken, durf ik niet met zekerheid te stellen dat u het niet bent, maar alleen al de verhalen die hij vertelt – los van zijn versleten kleren en de penetrante lichaamsgeur die hij verspreidt –, maken hem verdacht.’


Download het fragment als PDF

‘Een diepe, donkere en hypnotiserende novelle die aan het grandioze proza van Bruno Schulz herinnert en – niets minder dan dat – aan diens hallucinatoire schilderijen.’ – David Grossman

'Het leven van Bruno Schulz is tragisch, maar zijn verhalen zinderen van het licht. Maxim Biller laat de Pools-Joodse schrijver en tekenaar een brief schrijven aan zijn beroemde collega Thomas Mann. Biller slaagt er overigens wonderwel in om de geest van Schulz op te roepen: excentriek, zachtaardig, overmand door angst en vervuld van een diepe liefde voor alles wat weerloos en tot ondergang gedoemd is. Billers proza is verfijnd, ingehouden poëtisch en onverwacht ironisch. Aan zijn liefde voor Schulz – en voor een zielsverwant als de Duits-Tsjechische Kafka – moet niet getwijfeld worden.' - De Standaard ****

‘Als Thomas Mann had geantwoord en Schulz aan een publicatie had kunnen helpen, zou de literatuurgeschiedenis er heel anders uitzien. Schulz, die in 1942 door een naziofficier op straat wordt neergeschoten, was dan misschien gevlucht. Dan was hij misschien tijdens zijn leven al met Kafka en Joseph Roth vergeleken.’ – Der Spiegel

‘Het apocalyptische visioen van Schulz anticipeert wat iets later in het bezette Polen daadwerkelijk gaat gebeuren. Grandioos!’ – Welt am Sonntag

‘Een grootse en indrukwekkende kaddisj van ongekende kracht. Wereldniveau!’ – Der Spiegel

'Het fijne speculeren bij een klein oeuvre. Zoals Biller in het hoofd van Bruno Schulz is gekropen, zo nestelt De verloren brief aan Thomas Mann zich in het hoofd van de lezer. Droomrijk, duister, gekmakend en gekscherend, grandioos proza.' - Literatuurplein.nl

‘Een klein meesterwerk, geïllustreerd met tekeningen van Schulz.’ – Le Monde

Recensie in De Standaard (voor abonnees)

Het leven van Bruno Schulz is tragisch, maar zijn verhalen zinderen van het licht. Maxim Biller laat de Pools-Joodse schrijver en tekenaar een brief schrijven aan zijn beroemde collega Thomas Mann.

Bron: Standaard.be

Bespreking op Literatuurplein.nl

De verloren brief aan Thomas Mann van de Duitse Tsjech Maxim Biller (1960) heet in het Duits Im Kopf von Bruno Schulz. Een betere samenvatting van wat Biller heeft proberen te bewerkstellingen – en waarin hij is geslaagd – kun je bijna niet geven. De in 1892 geboren Poolse schrijver Bruno Schulz werd in 1942 eigenlijk min of meer bij toeval door een SS’er op straat doodgeschoten. Een kwestie van zich op een verkeerde plek op een verkeerde tijd bevinden.

Bron: Literatuurplein.nl

Bespreking op Tzum.info

Met deze korte maar interessante novelle over Schulz schreef Biller een hallucinatorisch en sadomasochistisch angstvisioen over de op handen zijnde Europese catastrofe, een schreeuw om hulp.

Bron: Tzum.info