BOEKEN

BOEK

De radicale verliezer

De radicale verliezer

Hans Magnus Enzensberger

Enzensberger is erin geslaagd een beangstigend fenomeen voor ons inzichtelijk te maken.

Zijn er overeenkomsten tussen de eenzame middelbare scholier, die om zich heen schiet in Den Haag, Erfurt of Columbine, en de dader van een georganiseerde terreuraanslag? Wat typeert de dader van een zelfmoordaanslag?

Hans Magnus Enzensberger laat zien, hoe machtsbegeerte, wraakzucht, machogedrag en zelfverachting gecombineerd met woede op de wereld een gevaarlijke mix vormen, die de radicale verliezer - meestal een jongeman – tot een wandelende tijdbom maakt. Alles kan hem tot ontploffing brengen, een sociale vernedering, een seksuele afwijzing of het verlies van een baan. Hij voelt zich altijd het slachtoffer en heeft net zo’n hekel aan zichzelf als aan de krachten die hem onderdrukken. Vaak leeft hij onopvallend in een rijtjeshuis en bereidt onopgemerkt door zijn omgeving zijn actie voor. Bepaalde stromingen in de islam oefenen grote aantrekkingskracht uit op de radicale verliezer en zijn destructieve wereldbeeld.

Enzensberger is erin geslaagd een beangstigend fenomeen voor ons inzichtelijk te maken.

   

Over de verliezer spreken is moeilijk, en over hem zwijgen is dom. Dom, omdat er geen definitieve winnaar kan zijn en omdat ons allen, de grootheidswaanzinnige Bonaparte evengoed als de armzalige bedelaar in de straten van Calcutta, hetzelfde einde is beschoren. Moeilijk, omdat je het jezelf te gemakkelijk maakt als je genoegen neemt met deze metafysische banaliteit. Want daarmee wordt aan de werkelijk explosieve, aan de politieke dimensie van het probleem geen recht gedaan. In plaats van de duizend gezichten van de verliezer te bestuderen, houden de sociologen vast aan hun statistieken: gemiddelde, standaardafwijking, spreiding.

Zelden komen ze op het idee dat zij misschien zelf tot de verliezers behoren. Hun definities lijken op krabben aan een wond: erna heb je, zoals Samuel Butler zegt, meer jeuk en pijn dan ervoor. Vast staat alleen dat door de wijze waarop de mensheid zichzelf heeft ingericht – kapitalisme, concurrentie, imperium, globalisering – niet alleen het aantal verliezers met de dag toeneemt; zoals in elke grote massa komt het al snel tot fractievorming; in een chaotisch, ondoorzichtig proces nemen de cohorten van de zwakken, de overwonnenen, de slachtoffers afstand tot elkaar. De mislukkeling kan misschien in zijn lot berusten en de moed opgeven, het slachtoffer genoegdoening eisen, de overwonnene zich voorbereiden op de volgende ronde. Maar de radicale verliezer zondert zich af, wordt onzichtbaar, koestert zijn fantasma, bouwt nieuwe energie op en wacht af tot zijn tijd is gekomen.

Wellicht is het de moeite waard even een blik te werpen op zijn antipode, de radicale winnaar. Ook hij is een product van de zogenaamde globalisering, en hoewel er tussen beide groepen geen symmetrie kan bestaan, hebben ze enkele karakteristieken gemeen. Ook de economische ‘Master of the Universe’, die wat macht en rijkdom aangaat al zijn voorgangers overtreft, is maatschappelijk volkomen geïsoleerd, wordt in de regel door fantasma’s belaagd, lijdt, alleen al om veiligheidsredenen, aan realiteitsverlies, voelt zich verkeerd begrepen en bedreigd.


Download het fragment als PDF

'Een briljant essay waarin de parallel wordt getrokken tussen Amerikaanse jongeren die een bloedbad aanrichten op de campus en zelfmoordterroristen in het Nabije Oosten. Mensen bij wie haat en zelfhaat in elkaar overvloeien. De analyse is zo geniaal omdat ze psychologie en politiek niet scheidt.' - David van Reybrouck

'Zijn briljante essay is de beste verklaring van de zelfmoordaanslag die ik tot dusver gelezen heb.' Ian Buruma in The Guardian

'Een glorieus essay' – Carel Peter in Vrij Nederland

'
Actueler dan ooit. Enzensberger duelleert even doordacht als vlijmscherp en robuust, zoals dat een Duitse denker betaamt.' – De Morgen

Artikel op De Correspondent

In een essay in Der Spiegel geeft Hans Magnus Enzensberger een verrassende verklaring. Hij vergelijkt het geweld van terroristen met dat van shooters in winkelcentra en op scholen. Hij brengt ze onder een en dezelfde noemer: radicale verliezers. In zijn essay schetst de oude Duitse intellectueel overtuigend hoe onze maatschappij aan de lopende band zulke verliezers blijft voortbrengen. En dat blijft niet zonder gevolgen. Deze Belgische blogger vat het artikel van Enzensberger voor je samen. 'Het project van de radicale verliezer is de zelfmoord voor een hele beschaving organiseren. Het is onwaarschijnlijk dat ze daarin de sympathie meekrijgen van een hele bevolking.'

Bron: deCorrespondent.nl