BOEKEN

BOEK

Leven met de vijand

Leven met de vijand

Barbara Beuys

Duitse soldaten vallen op 10 mei 1940 het Koninkrijk der Nederlanden aan en bereiken op 15 mei Amsterdam. Het alledaagse leven met de vijand zet de liberale houding van de Nederlanders zwaar onder druk. Hoe kan je trouw blijven aan je principes in een klimaat van angst, omkoperij en terreur? Welke rol speelden de nsb en het verzet? Leven met de vijand is een uitstekend portret van Amsterdam en haar inwoners, van helden, collaborateurs en passieve burgers gedurende de jaren onder de Duitse bezetting. Een standaardwerk.

Aanvankelijk beschermen de Amsterdammers zich tegen de Duitse bezetter door zich aan te passen. Zo blijft hun stad leefbaar. De inwoners van de hoofdstad behouden hun optimisme, hun werelds karakter, hun culturele vitaliteit en hun ruimdenkendheid. Verbazingwekkend genoeg houden de Duitsers in het begin ‘strategisch’ afstand van de nsb. Hoe zichtbaarder de jacht op de Joodse bevolking wordt, des te breder het individuele verzet. Het gemeentebestuur blijft de bevelen gehoorzamen, het lagere politiekorps soms met knarsende tanden.

Barbara Beuys geeft een veelstemmig verslag van de efficiënt geplande naziterreur, de functie van de Joodse Raad en van het verzet dat zich pas grondig organiseert wanneer bij razzia’s niet-joodse mannen als dwangarbeiders worden geronseld. Het boek schetst een levendig beeld van de ‘verzetsbankier’ en de diamantenslijpers, van jodenvangers en vervalste persoonsbewijzen, van verraad en barmhartigheid.

Leven met de vijand laat een tijd zien waarin de Amsterdammers hun geliefde concerten, jazzcafés, sportevenementen blijven bezoeken maar ook met gevaar voor eigen leven Joodse kinderen verbergen. De auteur weet de lotgevallen van de inwoners op indrukwekkende en aanschouwelijke wijze met de straten, pleinen en gebouwen van de stad te verbinden.

Barbara Beuys’ boek vormt een centraal stuk Nederlands-Duitse geschiedenis: het bewogen portret van de stad Amsterdam in grote nood – voor de eerste keer uitvoerig op papier gezet door een Duitse auteur die meermaals bekroond werd voor haar gave om de geschiedenis tot leven te wekken.

   

‘Het was nog niet helemaal licht die ochtend van de tiende, toen de kinderen de trap af kwamen rennen: “Het is begonnen! Schiphol staat in brand!” Ik probeerde Jan, die heel vast sliep, wakker te maken,’ noteert de schrijfster Annie Romein-Verschoor, terugdenkend aan de vroege ochtend van 10 mei 1940 over haar echtgenoot. ‘Hij zei afwezig iets van “onzin” en sliep door.’ Annie gaat met haar kinderen naar boven en staart over de huizen heen naar de rook en de vlammen aan de horizon. Ze luisteren naar het geronk van vliegtuigen ‘en dat gaf je een vreemd, ontheven gevoel een schouwspel bij te wonen’.

Die nacht vielen de Duitsers Nederland binnen. Voor de mensen in Amsterdam was de oorlog begonnen. Wat was dat voor een stad, waar amper vijf dagen later de laarzen van Duitse soldaten over de straatstenen dreunden en een periode van vijf jaar onder Duitse bezetting begon? In welke leefwerelden drongen de bezetters binnen? Wat kenmerkte het levensgevoel van de Amsterdammers, sinds de Nederlandse hoofdstad rond 1900 defi nitief een Europese metropool was geworden?


Download het fragment als PDF

‘De toon en Beuys verteltrant maken er een bijzonder en aangrijpend verhaal van, dat soms leest als een ‘spannende’ roman.’ – Het Parool

‘Beuys weet waarover ze het heeft. Ze heeft zich uitstekend ingelezen, blijkt buitengewoon goed op de hoogte van de situatie in Amsterdam tijdens de bezettingsjaren, geeft een goed tijdsbeeld en heeft een prima pen.’ – Trouw

‘Een goed vertelde, complete geschiedenis waar veel werk in zit. Een grote verdienste.’- VPRO Gids

‘107.000 Nederlandse joden worden tijdens de Duitse bezetting gedeporteerd, niet meer dan 5000 hebben het overleefd. Barbara Beuys beschrijft op indrukwekkende wijze de geschiedenis van deze jaren en neemt de lezer mee naar de smalle straatjes en nauwe woningen, naar het Vondelpark en de kelders van de SS, en altijd weer naar de bioscopen, de muziektenten en de concertzalen van Amsterdam.’ – Deutschlandfunk

Recensie op Volkskrant.nl

In een interview met NRC Handelsblad verklaarde Beuys: 'Het grootste raadsel van de Duitse bezetting in Nederland is dat er relatief veel Joden zijn weggevoerd. Historici zijn er nog steeds niet over uit hoe dat komt.'

Bron: Volkskrant.nl

Voorpublicatie op Athenaeum.nl

15 april verschijnt Barbara Beuys’ Leven met de vijand. Amsterdam onder Duitse bezetting 1940-1945 (Leben mit dem Feind, vertaald door Olaf Brenninkmeijer en Wilfried Simons). Wij publiceren voor, vanaf het begin van deze Joods-Duits-Nederlandse geschiedenis: ‘joden vierden op vrijdagavond na zonsondergang het begin van de sabbat […] en gingen op de belangrijke feestdagen ongehinderd naar hun synagogen. Er werd geen druk op hen uitgeoefend om zich tegenover de christenen te rechtvaardigen, niemand probeerde hen te bekeren. En zo bleef het eeuwenlang: Amsterdam was voor Joden een veilige haven.’

Bron: Athenaeum.nl