BOEKEN

BOEK

Boven is het stil

Boven is het stil

Gerbrand Bakker

Boven is het stil is een loflied op de schoonheid van de natuur, een boek over weilanden, water, vogels, ijs in sloten en meertjes, koeien, schapen, twee aardige ezels, en één bonte kraai.

Boven is het stil is een loflied op de schoonheid van de natuur, een boek over weilanden, water, vogels, ijs in sloten en meertjes, koeien, schapen, twee aardige ezels, en één bonte kraai. Maar in de uitgestrektheid van deze natuur kan men snel in zijn eenzaamheid verdrinken. Daarom is het verhaal van Helmer, boer tegen wil en dank, ook het verhaal van een knagende hunkering naar het onbekende.

Helmer doet zijn vader naar boven; het is tijd om schoon schip te maken. Hij haalt de woonkamer en de voormalige ouderlijke slaapkamer leeg, schildert de boel en koopt nieuwe spullen.

Ooit had hij een tweelingbroer, Henk, de lieveling van zijn vader, degene die de boerderij zou overnemen. Maar van de ene op de andere dag werd Helmer tot opvolger gebombardeerd, door vader uit de stad gehaald en onder de koeien gezet. In het drassige laagland, met alleen het snuiven van de koeien en het gemekker van de schapen die de stilte nu en dan doorbreken, verzorgt hij de dieren en zijn oude vader.

Als de buurman naar Denemarken emigreert, komt Helmer vooralsnog niet verder dan fantaseren over een andere toekomst, misschien in een ander land. Een onverwachte brief en een even onverwacht bezoek maken dat hij zich niet langer kan verstoppen voor de wereld en voor zichzelf.

Gerbrand Bakker is erin geslaagd, bij de lezer prachtige en dubbelzinnige beelden op te roepen, die doen denken aan de film De Poolse bruid. Een magistraal debuut en een beeldend en ontroerend portret van een man temidden van de oer-Hollandse elementen.

Ook verkrijgbaar als eboek

   

Ik heb vader naar boven gedaan. Het bed heb ik uit elkaar gehaald, nadat ik hem in een stoel had gezet. Hij bleef in die stoel zitten als een kalf van een paar minuten oud, nog voor het schoongelikt is; met een ongestuurd wankelend hoofd en ogen die zich nergens aan hechten. Ik heb de dekens, lakens en de molton van het matras gerukt, het matras zelf en de beddenplanken tegen de wand gezet, en het hoofd- en voeteneinde losgeschroefd van de zijkanten. Ik probeerde zoveel mogelijk door mijn mond te ademen. De kamer boven - mijn kamer - had ik al leeggeruimd.
'Wat doe je?' vroeg hij.
'Je gaat verhuizen,' zei ik.
'Ik wil hier blijven.'
'Nee.'

Hij mocht zijn bed houden. Eén helft van het bed is al meer dan tien jaar koud, maar de onbeslapen plek wordt nog steeds bekroond met een kussen. In de kamer boven schroefde ik het bed weer in elkaar, het voeteneinde naar het raam toe. Onder de poten plaatste ik klossen. Ik maakte het bed op met schone lakens en twee schone kussenslopen. Daarna droeg ik vader de trap op. Vanaf het moment dat ik hem uit de stoel haalde, keek hij me aan en hij bleef dat doen tot ik hem in bed legde, en onze gezichten elkaar bijna raakten. 'Ik kan zelf lopen,' zei hij, toen pas.

'Nee, dat kan je niet,' zei ik.
Hij zag dingen door het raam die hij niet verwachtte te zien. 'Ik lig hoog,' zei hij.
'Ja. Zo kun je naar buiten kijken zonder alleen maar lucht te zien.'
Ondanks de nieuwe ruimte en de verschoonde lakens en slopen rook het bedompt, rook hij bedompt en schimmelig. Ik zette een van de twee ramen op het haakje. Buiten was het kraakfris en stil, alleen aan de bovenste takken van de kromme es in de voortuin zaten nog een paar verfrommelde bladeren. Heel in de verte zag ik drie fietsers over de dijk gaan. Als ik een stap opzij had gedaan, had hij de drie fietsers ook kunnen zien. Ik bleef staan waar ik stond.
'Haal de dokter,' zei vader.

'Nee,' antwoordde ik. Ik draaide me om en liep de slaapkamer uit.
Vlak voor de deur dichtviel, riep hij: 'Schapen!'
In zijn voormalige slaapkamer lag een rechthoek stof op de grond, iets kleiner dan de maten van het bed. Ik haalde de slaapkamer leeg. De twee stoelen, de nachtkastjes en de kaptafel van moeder zette ik in de woonkamer. In een hoek van de kamer wurmde ik twee vingers onder de vloerbedekking.

'Niet vastplakken,' hoorde ik moeder zeggen, een eeuwigheid geleden, terwijl vader net door de knieën wilde gaan, met een pot lijm in zijn linker- en een lijmkwast in zijn rechterhand, en wij al haast bedwelmd raakten van de scherpe dampen. 'Niet vastplakken, want over tien jaar wil ik nieuwe vloerbedekking.' De achterkant van het tapijt verkruimelde onder mijn vingers. Ik rolde het op en droeg het door het melklokaal naar buiten, waar ik, midden op het erf, opeens niet wist wat ik ermee aan moest. Ik liet het uit mijn handen vallen, op de plek waar ik stond. Een paar kauwen schrokken van de onverwacht luide klap en vlogen op uit de bomen die langs het erf staan.

Op de vloer van de slaapkamer liggen platen hardboard, met de ruwe kant naar boven. Nadat ik snel de stofzuiger door de kamer had gehaald, zette ik de platen, zonder ze geschuurd te hebben, met een brede platte kwast in de grijze grondverf. Toen ik bezig was met de laatste strook, voor de deur, zag ik de schapen.
Nu zit ik in de keuken, te wachten tot de verf droog is. Dan pas zal ik het sombere schilderij van een koppel zwarte schapen van de muur kunnen halen. Hij wil naar zijn schapen kunnen kijken, dus zal ik een spijker slaan in de wand naast het raam en het schilderij ophangen. De keukendeur staat open en de kamerdeur staat ook open, ik kan het schilderij over de kaptafel en de twee nachtkastjes heen vanaf de plek waar ik zit zien hangen, maar het is zo duister en dof dat ik er, hoe ik ook tuur, geen schapen in kan herkennen.

Het regent en de harde wind heeft de laatste bladeren uit de es geblazen. November is niet kraakfris en stil meer. De ouderlijke slaapkamer is nu mijn slaapkamer. Ik heb de muren en het plafond gewit en de hardboardplaten een tweede laag grondverf gegeven. De stoelen, moeders kaptafel en de twee nachtkastjes heb ik naar boven gebracht. Ik heb een nachtkastje naast het bed van vader gezet en de andere spullen in de lege kamer naast zijn slaapkamer opgeslagen. De slaapkamer van Henk.

De koeien staan al twee dagen binnen. Het is onrustig tijdens het melken. Als de ronde klep aan de bovenkant van de melkwagen open had gestaan, zou vanmorgen de helft van de melk er uitgespoten zijn, als een geiser, zo hard remde de melkrijder voor de opgerolde vloerbedekking die nog steeds midden op het erf ligt. Hij stond zacht in zichzelf te schelden toen ik het melklokaal binnenkwam. Er zijn twee melkrijders, en deze was de oudste, de stuurse. Ik denk dat hij ongeveer van mijn leeftijd is. Nog een paar jaar rijden en dan met pensioen. Mijn nieuwe slaapkamer is, op mijn bed na, helemaal leeg. Ik zal het houtwerk - de plinten, de ramen en de deur - nog een kleur geven.

Misschien dezelfde kleur als de vloer, maar daar ben ik nog niet uit.
Blauwgrijs heb ik in mijn hoofd; de kleur van het IJsselmeer op een zomerdag die bedreigd wordt door grauwe donderkoppen in de verte.

Er kwamen hier, het zal eind juli of begin augustus geweest zijn, twee jongens langs in kano's. Dat gebeurt niet vaak, de officiële kanoroutes lopen niet langs mijn boerderij. Alleen kanoërs die verder willen komen hier. Ze hadden hun bovenlijven ontbloot, het was warm, de spieren in hun armen en schouders glommen in het zonlicht. Ik stond aan de zijkant van het voorhuis, ongezien, en zag dat ze bezig waren elkaar omver te varen. De peddels kletsten tussen de gele plomp in het water. De voorste kano kwam dwars op de vaart te liggen en raakte met de punt vast in de oever. De jongen keek naar mijn plaats. 'Kijk,' zei hij tegen de andere jongen, een rossige knaap met sproeten en roodverbrande schouders, 'deze boerderij, die is tijdloos, het kan hier aan dit weggetje nu zijn, maar net zo goed 1967 of 1930.'

De rossige jongen nam mijn boerderij, de bomen en het stuk land waar de ezels toen stonden aandachtig in zich op. Ik spitste mijn oren. 'Ja,' zei hij, na lange tijd, 'die ezels, die zijn wel ouderwets.'

De jongen in de voorste kano kwam los van de oever en draaide de punt weer in de vaarrichting. Hij zei iets tegen de andere jongen, iets wat ik niet verstond omdat een tureluur druk begon te doen. Een late tureluur, meestal zijn ze eind juli allemaal verdwenen. De rossige jongen ging langzaam achter hem aan, hij bleef naar mijn twee ezels kijken. Ik kon geen kant op, er was niets aan de kale zijkant van het voorhuis waarmee ik bezig kon zijn. Ik stond er onbeweeglijk en hield mijn adem in.
Hij zag me staan. Ik dacht dat hij iets tegen de andere jongen ging zeggen, zijn lippen gingen van elkaar en hij draaide zijn hoofd. Maar hij zei niets. Hij keek en liet me ongezien voor zijn vriend. Even later sloegen ze de Opperwoudervaart in en dreef de uiteengevaren gele plomp weer naar elkaar. Ik liep de weg op om de jongens na te kijken. Na een paar minuten kon ik hun stemmen niet langer horen. Ik draaide me om en probeerde met hun ogen naar mijn plaats te kijken. '1967,' zei ik zacht, en schudde mijn hoofd. Waarom juist dat jaar? De ene jongen had het jaartal genoemd, de andere, die met de sproeten en de schouders, had het gezien. Het was heel warm die dag, halverwege de middag, bijna tijd om de koeien te gaan halen. Mijn benen voelden onverhoeds zwaar aan en de middag was wezenloos en leeg.


Download het fragment als PDF

'Sinds Gerbrand Bakker ben ik de op één na beste schrijver van Nederland.' - Tommy Wieringa

´Het bijzondere is dat Wieringa nog wel eens gelijk kon hebben ook. Want het boek van Bakker is niet alleen goed, maar ook eigenzinnig en origineel.´ - Noordhollands Dagblad

´Boven is het stil is niet alleen een prachtige titel, het is ook een prachtig romandebuut. De lezer wordt niet onderschat, Bakker vertrouwt erop dat die ook zonder veel bijvoeglijke naamwoorden of andersoortige toelichting de onderliggende emoties wel zal begrijpen. En dat klopt.´ - de Volkskrant

'Het mooie aan Boven is het Stil is dat Bakker onderhuidse gevoelens niet expliciet beschrijft, hij laat veel ongezegd en ook dat maakt de roman sterk. Subtiliteit in plaats van uitleggerigheid.' - Het Parool

'´Met dit schijbaar karige proza dat het verdomt alles aan ons uit te leggen, slaagt de schrijver erin zijn niet geringe doel te bereiken. Eenzaamheid tonen, gewoonheid ongewoon maken, isolement in taal onderbrengen.' - Kees 't Hart in De Groene Amsterdammer

'
Vóór alles is hij een begenadigd stilist. De dialogen zijn voorbeeldig, en de natuurbeschrijvingen hebben Nescio-achtige allure. In lang niet zo´n oer-Hollandse roman met zo veel genoegen gelezen.' - Trouw

'Bakker schrijft natuurlijke, droogkomische dialogen en weet zonder omhaal van woorden perfect de sfeer van een schaatstocht op het meer, een ernstig gesprek aan de keukentafel of een wandeling door de wei op te roepen.' - NRC Handelsblad

´Een boek dat misschien wel het mooiste debuut is van de afgelopen tien jaar.´ - Wim Brands in De Avonden

'Een buitengewoon ontroerend boek, waarin, onuitgesproken, heel veel levenswijsheid en poëzie wordt opgeroepen. Dat gebeurt op meeslepende wijze. Want de onderhuidse spanning die al in de eerste zin van Boven is het stil wordt opgeroepen, wordt tot en met de laatste zin volgehouden. Dat mag gerust een stilistisch wondertje worden genoemd.´ - Dagblad van het Noorden

'Gerbrand Bakker levert met zijn eerste roman voor volwassenen een bovengemiddeld debuut af, verpakt in een wonderschone kaft.´ - De Telegraaf

´De natuur is bijna een personage op zich. Knap debuut, wars van alle trends.´ - Gazet van Antwerpen

´De eerste honderd bladzijden van Boven is het stil zijn arm aan dialoog. Gerbrand Bakker schildert het leven van Helmer. Hij doet dat op genadeloze wijze: niet met penseel op doek, maar met nagels op een schoolbord. Boven is het stil is een oerklassiek, maar aangrijpend en mooi boek. Het bijtende begin, de subtiele charme van het midden en het voorzichtig-wrange einde deze lezer heeft van cover tot cover van deze roman genoten.´ - Marc Cloostermans in De Standaard

´Boven is het stil plays with the milieu, form and characters of the traditional Dutch novel, and with tenderness as well as laconic humour shows what unexpected life it still contains.´ - John Coetzee

'I found The Twin, by Gerbrand Bakker, sitting on a coffee table at a writers' colony in 2009. I finished it, weeping, a day later, and have been puzzling over its powerful hold on me ever since.' - Amy Waldman op NPR

"This is a quiet book, humble in tone, with a fine, self-deprecating humour.  David Colmer's translation captures the author's precise yet reserved style.  It leaves the reader touched and with the impression of having seen and smelled the ever-damp Dutch platteland with its "wet buildings in wet surroundings", where "dead wood is beautiful too".´ - Times Literary Supplement

´Loneliness, combined with the beauty of the landscape, creates an atmosphere of inchoate yearning.´ - The Guardian

'The Twin is a slow burner but also a beautiful example of understatement. It could so easily be a bleak tale of regret but Bakker's spartan prose eloquently conveys the humour of Helmer's awakening.´ - The Financial Times

´This is a novel of great brilliance and subtlety. It contains scenes of enveloping psychological force but is open-ended, its extraordinary last section suggesting that fulfilment of long-standing aspirations can arrive, unanticipated, in late middle-age. Human dramas are offset by landscape and animals feelingly delineated, and David Colmer's translation is distinguished by an exceptional (and crucial) ear for dialogue.´ - The Independent

'Nostalgische Nescio-achtige natuurbeschrijvingen, droogkomische dialogen en filosofische oneliners, wrang en schrijnend van begin tot eind.' - NBD|Biblion

'Waar ik helemaal kapot van ben is "Boven is het stil" van Gerbrand Bakker. Ik ben erg gecharmeerd van de kale stijl, de stiltes die in het boek vallen. Het feit dat er niets gebeurd en het toch ontzettend spannend is. Dat stimuleert mij ook als schrijver. Hoe ver kun je gaan door alle overbodige woorden weg te laten? Bakker laat veel ruimte in de tekst zodat de lezer zelf zijn eigen beelden kan invullen.' - thrillerauteur Michael Berg in de Volkskrant

Film bekroond op Filmfestival Chicago

De verfilming van het boek Boven is het stil van schrijver Gerbrand Bakker is in de prijzen gevallenop het Filmfestival van Chicago. De jury beloonde het drama van regisseur Nanouk Leopold met de Silver Q Hugo Award, de tweede prijs voor beste homofilm in de selectie van het festival.

Bron: DeStentor.nl

Zuid-Afrikaanse bespreking van Bo is dit stil

Vertalings verryk ’n letterkunde deur ’n blik te bied op wat elders ter wêreld verskyn. Afrikaanse lesers moet Protea bedank vir die uitgebreide geleentheid om veral van hedendaagse Nederlandse letterkunde bewus te word deur sy vertalingsprogram. Bekyk gerus die publikasielys. Ek vertrou meer van Bakker se romans sal by Protea verskyn. Hy is beslis ’n skrywer van wie ek meer wil lees.

Bron: DieBurger.com

Uitzending van Benali boekt over Boven is het stil

Dit boek heeft een beroemde openingszin: Ik heb vader naar boven gedaan'. Volgens schrijver Gerbrand Bakker gaat het over 'een vader, een zoon en iets heel ergs'.

Bron: Uitzendinggemist.nl

Interview op Boekenbijlage.nl

Gerbrand Bakker (Wieringerwaard 1962) is een veelzijdig man. Hij studeerde cultureel werk en Nederlandse taal- en letterkunde. Van 1995 tot 2002 was hij ondertitelvertaler, waarbij hij een voorkeur ontwikkelde voor natuurfilms. Sinds 2007 is hij columnist bij de Groene Amsterdammer.

Bron: Boekenbijlage.nl

Item op Spaanse televisie over de Premi Llibreter

El Gerbrand Bakker és un tipus força curiós: irònic, silenciós... a casa seva, a Holanda, fa de jardiner, d'instructor de patinatge sobre gel, i també d'escriptor. "A dalt tot està tranquil" no és pas el seu primer llibre, però si que és el primer que arriba a casa nostra, i ho fa de la ma de Rayo Verde/Raig verd, una editorial nova que publica indistintament en català i en castellà, i que assobre han demostrat tenir tan bon ull que el seu primer projecte -aquest- ha obtingut el premi llibreters d'enguany. Anteriorment ja li havien donat un altra premi, l'IMPAC, de caire internacional.

Bron: RTVE.es

Opnamen speelfilm Boven is het stil

In en rond een boerderij bij Nieuw-Namen vinden momenteel opnamen plaats voor de speelfilm 'Boven is het stil'. De film, gebaseerd op de gelijknamige bestseller van Gerbrand Bakker, wordt geregisseerd door Nanouk Leopold.

Bron: PZC.nl

Besproken door Amy Waldman op NPR

I finished it, weeping, a day later, and have been puzzling over its powerful hold on me ever since. I've recommended it again and again, and while I can't say it's entirely undiscovered — it won the 2010 IMPAC Dublin Award — no one I know ever seems to have heard of it.

Bron: NPR.org

IMPac Prijs in The New York Times

“The Twin,” the debut novel of the Dutch author Gerbrand Bakker, has won the 2010 International Impac Dublin Literary Award, besting the well-published authors Marilynne Robinson (“Home”) and Joseph O’Neill (“Netherland”).

Bron: NYTimes.com

IMPAC Prijs in The Guardian

Gerbrand Bakker's 'wonderful' debut novel, set on a bleak farm, has beaten established authors to clinch the world's biggest book prize, of €100,000.

Bron: Guardian.co.uk

Bespreking door de Ierse universiteit St. Columba

Here's the sell: you've really got to read this translated book about a Dutch farmer in his late 50s whose twin brother died in a car accident decades ago, who's never had a holiday from his work on a small holding in a dull part of Holland, whose family consists solely of his bedridden cantankerous elderly father, and who spends most of his time with his livestock and two donkeys.

Bron: SCCEnglish.ie

Bespreking op Iedereenleest.be

Dit is poëtisch-proza of prozaïsche poëzie. Dit is een verdomd schitterend boek. Dit is er een ‘uit talloos veel miljoenen’. Gerbrand Bakker laat me sprakeloos en stil achter...

Bron: IedereenLeest.be

Discussietips op Vitaal.nl

Boven is het stil is een roman over eenzaamheid, onderdrukte emoties en onuitgesproken verlangen. Het is ook een roman waarin het landschap van Noord-Holland op prachtige wijze wordt beschreven.

Bron: Vitaal.nl

Recensie op NRCBoeken.nl

In de zomers rondom de laatste eeuwwisseling had deze bijlage een speciale rubriek voor ‘recensies van boeken die in het literaire hoogseizoen onopgemerkt zijn gebleven.’ Temidden van de tientallen Nederlandse fictieboeken die wekelijks worden gepubliceerd, ontsnapt er wel eens een juweeltje aan de aandacht van de redactie.

Bron: NRCBoeken.nl

Bespreking op Recensieweb.nl

In Boven is het stil gebeurt eigenlijk niks. Helmer van Wonderen, 55 jaar, nooit getrouwd, woont met zijn vader op de boerderij. Moeder en tweelingbroer zijn dood, vader ook bijna. Helmer staat op, melkt de koeien, telt de schapen. Af en toe brengt Helmer zijn vader boven wat te eten (niet te vaak, want dat verdient de ouwe zak niet) of helpt hij hem naar de wc. Soms komt de buurvrouw koffie drinken, daarna gaat Helmer maar weer eens koeien melken. Of mest kruien.

Bron: Recensieweb.nl
  • winnaar van de Premi Llibreter 2012
  • een NPR pick voor Best Foreign Fiction van 2009
  • gekozen tot 'Best Adult Book for High School Students 2009' door de School Library Journal
  • bekroond met de Prix du Roman des Lecteurs Nanterriens 2010
  • bekroond met de Else Otten Preis 2010 voor de Duitse vertaler Andreas Ecke
  • bekroond met de IMPAC Dublin Literary Award 2010
  • bekroond met de Prix Initiales 2010
  • bekroond met de Prix Millepages 2009
  • bekroond met de Boekdelenprijs 2008
  • bekroond met de Debutantenprijs 2006
  • bekroond met het Gouden Ezelsoor 2006
  • bekroond met het Mooiste Boekomslag 2006
  • genomineerd voor de Euregio Literatuurprijs 2011
  • genomineerd voor de Prix Cévennes 2010
  • genomineerd voor de Best Translated Book Award 2010
  • genomineerd voor de Prix Médicis étranger 2009
  • genomineerd voor de Anton Wachterprijs 2006
  • geselecteerd voor de shortlist van de AKO-Literatuurprijs 2006
  • geselecteerd voor de shortlist van de Libris Literatuurprijs 2007