BOEKEN

BOEK

Nu de angst is verdwenen

Nu de angst is verdwenen

Monika Held

Heiner Rosseck was een van de vier overlevenden van een transport van bijna tweeduizend gevangenen. Hij was getuige bij het grote Auschwitz-proces van 1965, waar Lena als vertaalster werkte. Daar zagen ze elkaar voor het eerst. Nu de angst is verdwenen vertelt het waargebeurde verhaal van hun liefde.

Als Lena ziet dat de kroongetuige tijdens het Auschwitzproces na zijn verklaring ineenzakt, brengt ze hem een glas water en voelt ze: die man moet ik vasthouden. Op het eerste gezicht hebben de jonge, levenslustige Lena en de door nachtmerries geteisterde Heiner weinig gemeen. Zij droomt van vakantie op een exotisch eiland, hij van de verschrikkingen van het kamp. Kan hun liefde deze tegenstelling overbruggen?

Hoe ga je om met een man die volledig buiten zinnen raakt wanneer zijn geliefde vrouw een mooie jas heeft gekocht, waar op het etiketje achterin als merknaam staat: Selection? Lena vraagt zich af of zij de hel, waar haar man altijd weer naar terugkeert, ooit zal begrijpen. Maar ook of iemand die deze verschrikkingen heeft overleefd, het morele recht heeft om iedereen daaraan te meten. Gebruikt hij zijn verleden niet om alles naar zijn hand te zetten? Heiner probeert zijn verleden zo goed mogelijk met zijn Lena te delen, en gaat zelfs zover dat hij ’s nachts met haar door Auschwitz wil wandelen om haar zijn kamp te laten ervaren. Maar zij ziet zijn spoken niet.

Monika Held laat zien dat hun liefde alleen kans van slagen heeft als Lena alles durft te vragen, zonder Heiner te sparen. Het is Monika Held gelukt om het verhaal van een liefde ná Auschwitz vrij van clichés, goedkoop sentiment en politieke correctheid te vertellen. Niet eerder lazen wij een vergelijkbaar verhaal over een leven na Auschwitz.

Ook leverbaar als eboek

   

‘Ik zal die middag nooit vergeten. Ik parkeerde op een afstandje van zijn huis en bleef in de auto zitten. Hoe begroet je iemand die Auschwitz heeft overleefd? Wat mag je vragen, en vooral: wat niet? Na een paar minuten dwong ik mezelf uit te stappen en dacht: aanbellen, een hand geven – de rest gebeurt zoals het moet gebeuren. En zo was het. De vrouw op wie hij tijdens het Auschwitz-proces verliefd raakte, serveerde koffie en verrukkelijke pruimentaart. Hij was charmant, autoritair, en een begenadigd verteller. En ik dacht: ik moet hun gecompliceerde liefde eenvoudig optekenen.’ – Uit het nawoord van Monika Held

Het huis stond aan het einde van de straat, de tuin ging zonder omheining over in het bos. Ze aarzelden over de koop alsof ze over hun lot moesten beslissen. Bij de eerste bezichtiging scheen de zon en zei Heiner: De woonkamer is vriendelijk.

Lena viel op de pruimenbomen in de tuin en zag zichzelf al pruimenjam maken. De vrouwelijke makelaar gaf hun de sleutel: Neem de tijd om te voelen of jullie bij elkaar passen. Hoe kom je erachter of een huis bij twee mensen past of twee mensen bij een huis? Ze wisten het niet. Ze liepen om het huis heen, naderden het van alle kanten.

Het verveelt zich, zei Lena, het is te lang alleen geweest.

Heiner vroeg het huis naar de toekomst. Wat wachtte hen hier, onheil of geluk? Het huis bleef zwijgen. Als ze de raamkozijnen wit schilderden, zou het er vriendelijker uitzien. Bij de tweede bezichtiging was de lucht grijs en Heiner vond zes kamers te veel voor twee mensen, maar Lena wist voor elk vertrek een bestemming. Een woonkamer, een werk‑ en een strijkkamer op de begane grond, op de eerste verdieping de slaapkamer en twee kamers voor gasten.

Hij inspecteerde de wijk. Er waren geen winkels, geen kroeg, geen kiosk, alleen maar nieuwe huizen, die allemaal als twee druppels water op elkaar leken, zelfs aan de voortuinen waren ze niet te onderscheiden. Een kort gazon en een rododendron of een kort gazon en een bremstruik. Dat was goed. Hij liep door alle straten. Voor de deuren stonden kleine vuile schoenen en in de tuinen hingen schommels. Er was een speelplaats met een glijbaan en kinderen in de zandbak.

Een meisje met blonde vlechten flitste op rolschaatsen door de wijk, haar moeder riep uit het keukenraam:
Jenny, voorzichtig! En bij de aanblik van het behendige kind schoot Heiner een naam te binnen, waar hij geen goed gevoel bij kreeg. Kaija. De kinderen zouden opgroeien en hun ouders zouden als ze oud waren nog steeds jonger zijn dan hij nu. In een wijk met mensen van zijn eigen leeftijd zou hij slecht hebben geslapen.

De wijk is in orde, zei hij, maar moet een huis niet liefde op het eerste gezicht zijn?

Ze brachten de sleutel terug en bezichtigden andere huizen in andere nieuwbouwwijken. Toen het huis na een maand nog steeds te koop stond, maakten ze een afspraak voor een derde bezichtiging. Het was vroeg in de avond, een nevelige, zwoele dag – van dat weer waarbij alle huizen er somber uitzien. Ze gingen zitten op de schommelbank die was achtergelaten op het terras. Lena zette de thermoskan en twee koffiekoppen op de tuintafel, ze wachtten zonder dat ze hadden kunnen zeggen waarop.

Mistflarden daalden neer op de dennentakken en gleden vandaar naar de grond. De vogels zwegen, alsof de mist ook op hun snavels lag. Lena sloeg een arm om Heiner heen. Wat denk je, zou je hier kunnen aarden? Het ruikt lekker, zei hij, dat is een goed teken. Zo had Lena’s haar geroken toen het zijn voorhoofd bedekte, over zijn gesloten ogen viel en in zijn neus kietelde, en hij niet wist of het haar van de vrouw die over hem heen gebogen stond, blond, bruin of zwart was. Het lag over zijn gezicht, was warm en rook naar paddenstoelen.

Ze zaten wat te schommelen op de bank en wisten nog steeds niet of het huis bij hen paste of zij bij het huis. Zes kamers is te veel, zei Heiner, en het is hier zo eenzaam. Hij schonk nog wat koffie in. Alleen jonge mensen en kinderen in de wijk.

Meer katten dan honden. Ze keken naar de geruisloos neerdalende nevelflarden. De stilte is mooi, zei Heiner. Hij was nog maar net uitgesproken toen Lena zijn hand pakte. Luister! Het kraakte in het bos alsof er iemand over dorre takken door het onderhout sloop en het terras naderde. Toen doemde er een hert met een machtig gewei op uit het bos.

Dat bestaat niet, fluisterde Heiner. Dat kan niet. Zeg dat het niet waar is.

Het dier keek hen aan, rustig, zonder angst, misschien zag het de twee roerloze mensen ook niet. Het liet zijn kop zakken en draaide zich langzaam om. Het hert stond tot zijn buik in de nevel en leek op een witte wolk terug het bos in te zweven. Ze hoorden de takken onder zijn hoeven kraken.

Lena stond op. Ze pakte de thermoskan van de tafel en trok Heiner mee het terras af. Zijn handen waren ijskoud, hij rilde. Het is een teken, zei hij, duidelijker kan het lot niet spreken. Lena keek hem aan. Hmm, zei ze, dus jij kunt het lot horen – en wat zegt het?

Kopen, zei Heiner, en als we hier wonen en het komt nog eens, dan vertel ik je over de verschrikkelijkste nacht van mijn leven. Ze hielden de sleutel en kochten het huis. De raamkozijnen schilderden ze wit.


Download het fragment als PDF

'Een aangrijpend en subtiel liefdesverhaal. De door Heiner herinnerde oorlogsverschrikkingen zijn krachtig beschreven, zonder effectbejag, een moeilijke opgave voor een schrijver. Monika Held is niet bang. Ze durft gevoel toe te staan, ze durft twee bange mensen elkaar te laten liefhebben. Nu de angst is verdwenen laat ons zien dat liefhebben, leven, getuigen en schrijver na auschwitz handelingen zijn die niets barbaars in zich hebben. Het zou pas werkelijk barbaars zijn om na Auschwitz ook het dichten te laten sterven.' - Daan Heerma van Voss in De Morgen ****

‘Het is bepaald geen simpel zwart-wit-verhaal met een happy end, maar een boek om over na te denken, te herlezen en nog eens over na te denken.’ – Nederlands Dagblad

Nu de angst is verdwenen is niet de zoveelste roman over kampen, Shoah, het naziverleden en de overlevers. Het boek is verademend vrij van clichés en (slachtoffer)sentiment. De ogenschijnlijke eenvoud van het verhaal is wat beklijft. Bovenal is het een indringend portret van waartoe onvoorwaardelijke liefde in staat is. Lena spaart Heiner niet en heelt hem daardoor ten dele. Heiner weet het uiteindelijk op te brengen om zijn verleden niet als dwangmiddel in te zetten.’ – Tzum.info

‘Wat Monika Held allemaal bijeenbrengt in haar roman, is bijna een wonder. En een grote kunst.’ – Eßlinger Zeitung

‘Deze roman heeft iedereen van de boekwinkel aangegrepen, en iedereen heeft hem op zijn eigen manier aanbevolen. Eerst dachten wij: O jee – alweer! Maar de manier waarop de auteur een liefde na Auschwitz neerzet, zonder ons emotioneel volledig uit te putten, is dermate goed gelukt, dat wij dit boek volledig in ons hart hebben gesloten. Dit is grootse literatuur.’ – Boekhandel aan het Domplein, Aken

Bespreking op Tzum.info

De beste romans ontstaan door een enkel gegeven, door een regeltje in een krant bijvoorbeeld. In 1979 werkte journaliste en schrijfster Monika Held (1943) voor de radio in Hessen. Een man wonend in de buurt van Frankfurt had een advertentie geplaatst omdat hij voor zijn vereniging van overlevers van Auschwitz leden, donateurs en onderzoekers zocht. Held stelde de redactie voor een portret van hem te maken.

Bron: Tzum.info

Interview met Monika Held op Tzum

Monika Held (1943) werkt als journaliste voor diverse kranten en tijdschriften. Voor de Hessische en Westdeutsche Rundfunk schreef ze talloze hoorspelen en radiofeatures. Ze is auteur van vier romans en veel non-fictieboeken. Nu de angst is verdwenen is Helds grootste literaire succes. Het vertelt het verhaal van Heiner Rosseck, een van de vier overlevenden van een transport van bijna tweeduizend gevangenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij is getuige bij het Auschwitzproces in 1965. Zijn latere partner Lena werkt daar als vertaalster. Het waar gebeurde verhaal is inmiddels in het Engels, Frans, Nederlands en Italiaans vertaald.

Bron: Tzum.info

Recensie in De Morgen (voor abonnees)

'Een aangrijpend en subtiel liefdesverhaal. De door Heiner herinnerde oorlogsverschrikkingen zijn krachtig beschreven, zonder effectbejag, een moeilijke opgave voor een schrijver. Monika Held is niet bang. Ze durft gevoel toe te staan, ze durft twee bange mensen elkaar te laten liefhebben. Nu de angst is verdwenen laat ons zien dat liefhebben, leven, getuigen en schrijver na auschwitz handelingen zijn die niets barbaars in zich hebben. Het zou pas werkelijk barbaars zijn om na Auschwitz ook het dichten te laten sterven.' - Daan Heerma van Voss in De Morgen ****

Bron: DeMorgen.be

Voorpublicatie op Athenaeum.nl

Begin april verschijnt Monika Held, Nu de angst is verdwenen (Der Schrecken verliert sich vor Ort, vertaald door Jantsje Post). 21 april wordt het bij het Goethe Institut gepresenteerd. Wij publiceren voor. ‘De stilte is mooi, zei Heiner. Hij was nog maar net uitgesproken toen Lena zijn hand pakte. Luister! Het kraakte in het bos alsof er iemand over dorre takken door het onderhout sloop en het terras naderde. Toen doemde er een hert met een machtig gewei op uit het bos. Dat bestaat niet, fluisterde Heiner. Dat kan niet. Zeg dat het niet waar is.’

Bron: Athenaeum.nl