David Foenkinos bij Uitgeverij Cossee

==

Charlotte

Het geheime leven van Henri Pick

David Foenkinos

Lennon

Roman

Vertaald door
Carlijn Brouwer

==

==

==

Oorspronkelijke titel Lennon

© 2010 David Foenkinos en Éditions Plon

Nederlandse vertaling © 2019 Carlijn Brouwer

en Uitgeverij Cossee BV, Amsterdam

Omslagbeeld Scott J. Davis ‘John Lennon’ © Bridgeman Images

Omslagontwerp Irwan Droog

==

ISBN 978 90 5936 888 0 / NUR 302

==

www.cossee.com

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

‘Do you have a picture of “When I’m 64”11?’

‘No, no. I hope we’re a nice old couple living off the coast of Ireland or something like that – looking at our scrapbook of madness.’

==

Interview voor Rolling Stone Magazine door James S. Wenner (1970).

1 De voetnoten verwijzen naar een toelichting in de eindnoten

INLEIDING

Na een verschrikkelijke jeugd, enorme roem op veel te jonge leeftijd, de cruciale ontmoeting met Yoko Ono en doelloze jaren vol drugsgebruik besloot John Lennon in 1975, op zijn vijfendertigste, voorlopig een punt achter zijn carrière te zetten om voor zijn zoon Sean te zorgen. Vijf jaar lang leidde hij een teruggetrokken leven in New York en hield zich niet bezig met muziek. In die periode dacht hij na over het ongewone leven dat hij had geleid. De volgende sessies hadden plaats tussen 21 september 1975 en 7 december 1980, de dag voordat hij vermoord zou worden door een gek.

SESSIE EEN

De laatste keer dat ik onderuitgezakt met een onbekende lag te praten, was tijdens de Bed-In met Yoko. Een week in bed voor de Vrede. Iedereen dacht dat ze ons zouden zien vrijen, maar wij wilden alleen maar praten. Dat was in...? Data zijn nooit mijn sterkste punt geweest. Rond 1968. Er kwamen tientallen journalisten langs. Dat waren nog eens tijden. Of het ergens goed voor is geweest weet ik niet. Heeft het iets meer vrede opgeleverd? Een hongerstaking zou evenveel of even weinig effect gehad hebben. Wij hadden gewoon voor een andere aanvalspositie gekozen. Wij voerden onze strijd horizontaal. Sommige mensen vonden dat we aan grootheidswaan leden. We zongen ‘Give Peace a Chance’, kochten hele pagina’s in kranten over de hele wereld om een einde te maken aan alle oorlog. Iedereen deed er lacherig over, maar laten we wel wezen: dat was de eerste keer dat iemand zijn roem inzette voor de vrede. En onze roem had een ongekende status bereikt. Het was onmogelijk daar niets mee te doen. Ik hoefde maar ergens te wildplassen of het stond al op de voorpagina van de krant. Het ironische is dat ik mezelf vaak onzichtbaar wist te maken, juist doordat ik zo volop in de spotlights stond. Hoe meer ik een publiek icoon werd, hoe meer ik ophield te bestaan. De echte ik is zo vaak verloren geraakt in concepten. Dit keer was het concept John en Yoko. John en Yoko voor de Vrede. Openlijker onzichtbaar was niet mogelijk. Volgens mij ben ik al mijn hele leven voor mezelf op de vlucht, alsof ik mijn eigen trauma ben. Zoals gezegd voelt één deel van mij zich maar een tragisch geval, een ander deel waant zich God. Daar zult u nog een flinke dobber aan hebben. Al denk ik dat het vooral het tragische geval is dat hier op de bank ligt.

Ik moet toegeven dat ik hier niet zomaar terechtgekomen ben. Uw blik heeft een bijzondere uitwerking op me. Wanneer we samen in de lift staan, kijkt u anders dan anderen naar me. U hebt een volkomen neutrale blik. De blik van een Zwitser. Ik word al vijftien jaar door iedereen vreemd aangekeken. Iemand als ik heeft nooit een normale persoon tegenover zich. Ze zien me als de Beatle, de politieke fanaticus, Yoko’s aanbidder; maar bij u ervaar ik dat niet. Juist dat intrigeerde me. Bovendien is er een praktische reden: ik kan op mijn pantoffels naar u toe. Iedereen denkt dat ik het afval wegbreng, maar eigenlijk kom ik me ontdoen van mijn innerlijke rotzooi. Als u niet steengoed was, had u hier geen praktijk gehad. Het Dakota is geen gewoon gebouw, maar een schuilplaats voor de rijken. Daartoe behoor ook ik. Daartoe zal ik altijd blijven behoren. Ik heb eens gezegd dat The Beatles populairder zijn dan Jezus. En ik ben rijker dan heel Bangladesh. Yoko beheert mijn geld, en ik zie ons appartement groter en groter worden. Als het zo doorgaat moet ik straks naar Brooklyn om te schijten... Sorry, ik heb een raar gevoel voor humor. Dat zult u nog wel merken. Juist, ik snap het: u praat niet. Grappig, dat had ik niet verwacht. U ziet eruit als een man van de theorieën. Of komt dat pas op het einde? Dan vat u alles samen, als ons uur nog niet voorbij is. Met alles wat ik heb meegemaakt hebben we voor die analyse minstens een eeuw nodig. Inclusief feestdagen dan.

==

We maken een heel bijzondere tijd door. Yoko is zwanger. Na zoveel miskramen is dat een wonder. Haar zwangerschap maakt me gelukkig en rustig. Ik tel de uren, minuten, seconden af. Ze is zo mooi met haar bolle buik, en ik ben bolgelukkig. Of beter gezegd: ik ben op weg gelukkig te zijn. Mijn demonen likken me onder de voeten, maar ik schop ze opzij. Maar ik vind het geluk dat me overkomt ook beangstigend. Ik weet niet hoe je met geluk moet omgaan. Misschien ben ik daarom wel naar u gekomen: voor een gebruiksaanwijzing voor geluk. Nu voelt het geluk dat me wordt voorgespiegeld als in de zon kijken: ik ben bang dat ik verblind raak door zoveel moois.

Ik heb alleen maar angst gekend. Ontelbare dingen heb ik geprobeerd om ervan af te komen. Drugs, heel veel drugs. In het begin rookten we alleen hasj. We lachten non-stop. Ik had het gevoel dat ik weer een kind was, of liever: dat ik dat voor het eerst was. Zodra we wakker waren, begonnen we te roken. In de studio deden we het stiekem, zodat onze producer George Martin ons niet zou betrappen. We waren net een stel scholieren. Hadden we het maar bij roken gelaten. Waren we maar niet steeds verder gegaan. Anderzijds is mijn blik op de wereld er volledig door veranderd, en mijn verhouding tot de realiteit. Zou ik zonder drugs ooit van ‘Love Me Do’ naar ‘I Am the Walrus’ zijn gegaan? Dat weet ik niet. Misschien zat het al ergens in me. En was ik tot hetzelfde resultaat gekomen door alleen maar water te drinken. Je weet het niet. Je kunt de tijd niet terugdraaien.

We hebben een tijdje met psychedelica geëxperimenteerd, maar pas met lsd kwam de echte revolutie. De poorten naar een andere waarneming openden zich. Niets was meer hetzelfde. Mijn eerste keer was net zo’n intense ervaring als een ontmaagding. Een ontmaagding van de geest. We waren uitgenodigd om bij onze tandarts te komen eten. Hoe verzin je het – bevriend zijn met je tandarts. Figuren die met hun neus in je mond zitten moet je niet vertrouwen. Hij gaf ons lsd zonder dat we dat wisten. Volgens mij was hij uit op een soort orgie met ons. Iedereen wilde neuken met The Beatles. Toen we bij hem thuis weggingen, heb ik gewoon de auto gepakt. De hele nacht stond Londen op zijn kop. Een magische gewaarwording. Daarna raakte ik verslaafd. Al heb ik het nooit willen verheerlijken. Iedereen dacht dat ‘Lucy in the Sky with Diamonds’ over lsd ging. Absurd. Of had ik daar onbewust toch over geschreven? Toen heb ik de beginletters van al mijn liedjes eens achter elkaar gezet om te zien of daar verborgen boodschappen in zaten, maar helaas, ik heb niets gevonden. Niemand geloofde me toen ik zei dat de tekst geïnspireerd was op een tekening van mijn zoon. Zo ging het trouwens altijd: wanneer ik iets ontkende, werd ik nooit geloofd. Paul zouden ze natuurlijk op zijn mooie bruine ogen geloofd hebben. Ik was te intellectueel en te pervers; mijn fantasieën konden niet onschuldig zijn, dacht men. Het interesseert de mensen gewoon niet wat ik denk. Grappig verhaal trouwens, een wetenschapper uit Frankrijk heeft onlangs het oudste skelet op aarde ontdekt. Toen hij de ontdekking deed, draaiden ze net ‘Lucy in the Sky with Diamonds’ op de radio. Dus heeft hij het skelet Lucy gedoopt. Dat is toch mooi? Het is in elk geval een stuk interessanter dan te weten of het nummer nou wel of niet een lofzang op drugs is.

==

Eigenlijk weet ik zelf niet meer precies wat waar is en wat niet. Ik was er behoorlijk slecht aan toe in die tijd. Ik wist niet wat ik moest doen om me weer beter te voelen. Dus probeerde ik nog sneller in de vernieling te raken door heroïne te gaan gebruiken. Ik voelde me verschrikkelijk. Overal was ik bang voor. Niemand gelooft dat ik eigenlijk heel verlegen ben. Ik geef weliswaar concerten voor vijftigduizend man, maar het zweet breekt me nog steeds uit als ik er alleen maar aan dénk dat ik een vrouw moet aanspreken. Ik verdroeg het niet meer om mezelf te zijn. En met de band liep het ook niet meer. Ik was getrouwd met The Beatles en dat huwelijk verstikte me. Niemand zei wat hij dacht. Toen we voor het eerst naar Amerika gingen, had onze manager ons verboden met een woord te reppen over Vietnam. Misschien is dat de reden dat ik later ontplofte en alleen nog maar over politiek kon praten. Die idioten hebben me te lang monddood gemaakt. Het ging ons alle vier voor de wind, maar het was een ijskoude wind. Ik riep om hulp en de mensen klapten alleen maar. Ik voelde me een dier in een kooi. Ik voelde me onzeker en had het idee dat iedereen me uit de weg ging. Hele visioenen had ik van mensen die in treinen en vliegtuigen stapten om maar zo ver mogelijk bij mij vandaan te komen. Dat heb ik altijd in mijn hoofd gehad. Hoe vaak heb ik wel niet gezongen dat ze me niet in de steek mochten laten? Zelfs hier, bij u, probeer ik grappig uit de hoek te komen, u een beetje voor me te winnen, ervoor te zorgen dat u me aardig vindt en me niet aan de kant schuift. Komt natuurlijk allemaal door mijn ouders, zover ben ik ook al. Ze zijn er allebei vandoor gegaan toen ik nog klein was. Daar hebben we geen diepgravende sessie voor nodig, om erachter te komen dat mijn hele leven één grote poging is om de wereld te laten zien dat ik iets waard ben. Wat zou er gebeurd zijn als mijn ouders wel waren gebleven? Dan was ik misschien gelukkig, was ik tandarts geworden.

==

Ik heb me aan de meest uiteenlopende therapieën gewaagd om met mezelf in het reine te komen. Zelfs met primaltherapie heb ik me ingelaten. Door middel van schreeuwen probeerden we trauma’s uit onze kindertijd te verwerken. Er werd altijd gehuild bij die sessies. Ik dacht dat het werkte, maar dat was duidelijk niet het geval, want het verdriet bleef nooit lang weg. Je kunt verdriet niet even stopzetten. Lijden gaat altijd door. Voor die schreeuwsessies hulde ik me in stilte. Nu ik erop terugkijk zie ik hoe wanhopig ik alles geprobeerd heb, alle uitersten. Ik wilde mijn ziel redden met meditatie. We zijn naar India gegaan met de Maharishi, een soort goeroe met een sikje. We waren fantastische reclame voor hem. Zie je het al voor je, The Beatles als volgelingen? Maar ook daar kwam ik al snel weer op terug. Hij zat als een soort pasja in zijn bungalow, omringd door zijn volgelingen die maar niet ophielden over alle wonderen die hij verrichtte. Er gingen geruchten dat hij meisjes het bed in had proberen te krijgen, en hen zowat dwong seks met hem te hebben. Toen gingen bij ons de alarmbellen rinkelen. Ik hoopte dat hij er een goede verklaring voor had, maar eigenlijk maakte het al niet meer uit. Opeens zag ik in zijn ogen hoezeer hij ons verachtte. De teleurstelling kwam hard aan, het was alsof je op slag onverliefd werd. Aan zijn blik was af te lezen tot hoeveel haat hij in staat was. Rond die tijd begon iedereen zich voor het zenboeddhisme te interesseren. Terwijl ik net tot de conclusie was gekomen dat die vrolijke, onbezorgde droom niet lang kon duren. Ik ervoer de zoektocht naar God als iets voor zwakke mensen, had het gevoel dat er op devotie alleen maar leegheid volgde. Totaal gedesillusioneerd keerde ik terug. De muziek was mijn redding. Mijn mooiste liedjes heb ik daar geschreven.

==

U begrijpt dus dat ik het een en ander geprobeerd heb. En nu lig ik hier bij u vol bitterheid te praten. Ik wil zo graag rust vinden, alleen maar wat rust vinden. Wanneer ik slaap, schrik ik steeds wakker. Moeilijke herinneringen achtervolgen me. Herinneringen aan mijn jeugd... en aan de verschrikkelijke dingen die ik heb gedaan. Ik heb veel woede in me gehad. Zowat iemand met mijn blote handen vermoord. Maar of ik u de gruwelijke waarheid kan vertellen weet ik niet. Misschien wel. Misschien moet ik die weg eindelijk eens bewandelen. De tijd is rijp.

==

==

SESSIE TWEE

Yoko is bevallen. Kunt u het zich voorstellen: ik, vader? En mijn zoon... mijn zoon Sean is een genie. Ik voel het. Eerst was er Mozart, toen Einstein, en nu Sean. Hij kwam ter wereld op mijn verjaardag, op de dag dat ik vijfendertig werd. 9 oktober 1975. Negen is een belangrijk getal in mijn leven. Ik werd op de negende geboren, ik heb Yoko de negende ontmoet en zo zijn er nog talloze voorbeelden te noemen waardoor ik ervan overtuigd ben dat mijn leven onder invloed staat van dat cijfer. Ik durf te wedden dat ik op de negende doodga. Met de negende eindigt een cyclus en breekt een nieuw tijdperk aan. Zoveel is duidelijk. Met de geboorte van mijn zoon kwam ook ander fantastisch nieuws. Mijn advocaat liet me weten dat ik eindelijk voor het Amerikaanse staatsburgerschap in aanmerking kom. Na een jarenlange strijd met de immigratiedienst is mijn aanvraag eindelijk goedgekeurd. Ik heb het gevoel dat ik opeens op de drempel van een normaal leven sta. En naar zo’n leven verlang ik. Ik wil niets liever. Ik wil bij Sean zijn. Niets anders doet er nog toe. Niet The Beatles. Niet de muziek. Niet Nixon. Niets. We zijn veel thuis, we genieten van elk moment. Ik zit op handen en knieën, maar ik heb het gevoel dat ik ren.

Ik ben me ervan bewust dat ik de tijd probeer in te halen die ik met mijn eerste zoon, Julian, nooit heb gehad. Voordat ik in mijn leven iets moois krijg verpest ik het eerst. Julian werd precies geboren toen ik voor de wereld werd geboren. Zoals iedereen met succes was ook ik een klootzak. Je hebt met elk kind een andere band omdat je op het moment dat je ze kreeg anders was. Misschien is dat het gewoon. Julian kwam niet goed uit. Bovendien had ik nooit een vader gekend, geen voorbeeld gehad, dus ik wist niet wat ik moest doen. Soms heb ik het gevoel dat ik iets moet doen, dat ik moet goedmaken waar ik ben tekortgeschoten, maar het lukt me niet. Ik heb hem een paar jaar niet gezien. Maar ik heb hem geen moment gemist. De afgelopen tijd is hij een paar keer bij ons geweest. Maar ik wist niet echt wat ik met hem aan moest. Zelfs het minste blijk van affectie kon ik niet opbrengen. Ik zag zijn vragende ogen en herinnerde me de meelijwekkende manier waarop ik mijn moeder om genegenheid smeekte. Het had me kunnen ontroeren, maar het maakte me juist razend. Ik ben hard voor hem geweest, dat weet ik. Iets belemmert me van hem te houden, zo is het nu eenmaal. We zijn mijlenver van elkaar verwijderd. En door de geboorte van Sean is dat natuurlijk alleen maar verergerd. Hij ziet dat ik wél stapelgek kan zijn op een kind. Terwijl ik van hem altijd heb gehouden als een injectienaald van bloed.

==

De ontmoeting met Yoko zorgde ervoor dat mijn hele leven vóór haar uitgewist werd. Toen ik haar kuste verloor ik mijn geheugen. Julian werd een schim. De vrucht van een tijdperk dat in mijn beleving niet langer bestond. Ik zeg dat nou wel, omdat je nu eenmaal altijd probeert te verklaren wat je wel of niet voelt, maar misschien heeft het helemaal geen zin om gevoel te beredeneren. Ik vaar volledig op mijn intuïtie. Ik ben in mijn leven altijd gedicteerd door mijn gevoel; daarom vind ik het moeilijk om erover te praten. Soms laat een gebrek aan liefde zich niet verklaren. Uw collega’s beweren dat er twee typen ouders bestaan: zij die aangeleerde schema’s voortzetten en zij die ermee breken. Ik ben allebei. Ik heb me nooit in hokjes laten stoppen, dus hetzelfde geldt voor mijn manier van opvoeden. Sean omring ik met alles wat ik nooit heb gehad. Yoko en ik bieden hem een stabiel thuis, warmte en liefde. Bij Julian heb ik het oude patroon voortgezet. Ik heb mijn trauma op hem geprojecteerd. Ik heb al het leed dat mijn deel is geweest op hem overgebracht. Iedere afwijzing die ik moest verdragen heb ik doorgegeven. Klopt het dat de eerste vijf jaar van ons leven cruciaal zijn? Als dat zo is, stond mijn latere ongeluk al vroeg vast.

Dan klonken mijn valse akkoorden al vroeg door.

==

Het begon allemaal met het oorverdovende geluid van vallende bommen. Ik ben niet ter wereld gekomen, ik ben te chaos gekomen. Het doelwit van de Duitse bommen was Liverpool. Wat ik u vertel is een mengeling van herinneringen, verhalen van mijn familie en beschrijvingen van mijn kindertijd die ik ooit gelezen heb. Ik ben zo beroemd dat mijn leven gemeengoed is. Iedereen heeft een mening over wat ik heb meegemaakt. Soms weet ik zelfs niet meer zeker wat echt is en wat niet. Maar er lijkt iets veranderd te zijn. De mensen vergeten me een beetje en ik voel me eindelijk vrij om door mijn herinneringen te dwalen zonder andermans bagage. Ik kan het kind John van heel dichtbij bekijken. Ik kan hem bij de hand nemen.

Het begon dus met het geluid van bommen. Er heeft zich toen voorgoed angst in mij genesteld. De angst van mijn moeder natuurlijk, toen ze in het holst van de nacht naar het ziekenhuis rende. Ze was alleen, want mijn vader was een zeeman. Lang vond ik dat fantastisch, dat ik de zoon was van een man die de zeeën bevoer. Als kind had ik mezelf ervan overtuigd dat hij tegen piraten vocht. Later, toen ik opgroeide, zag ik in dat het vooral sores waren waar hij tegen vocht. En dat zijn rol aan boord niet bepaald glorieus te noemen was. Hij werkte als ober en moest helpen met de afwas. Toch herinner ik me dat het altijd een bijzondere gebeurtenis was als hij weer opdook. Even bijzonder als zeldzaam. We zagen hem bijna nooit. Hij verdween voor maanden en maanden. Ik weet zeker dat hij daaronder leed. Vooral dat hij mijn moeder niet zag. Hij was gek op haar. Ze hadden elkaar op heel jonge leeftijd ontmoet, en het leek alsof ze beiden gemaakt waren voor een leven als bohemien. Ze hadden een goed muzikaal duo gevormd: mijn vader als zanger, mijn moeder op de banjo. Ik zag mijn ouders al boven aan een affiche: Alfred en Julia. Ze waren echte levensgenieters en zoals zo vaak was het leven de levensgenieters niet goedgezind. Ze hadden gewoon geen geluk. Hun relatie werkte op de een of andere manier altijd problemen in de hand.

Waarschijnlijk ben ik het resultaat van een fles whisky, wat voor zo ongeveer alle Engelsen geldt. Het riekt naar een wilde zaterdagavond. Toen mijn moeder zwanger raakte, moesten mijn ouders wel trouwen. Het vrije leven gedag zeggen. De familie van mijn moeder – ik zeg wel familie, maar het was eerder een stelletje stugge moraalridders – was niet bepaald blij met de situatie. Het zorgde ervoor dat mijn moeder definitief het zwarte schaap werd. Ze was gek, rebels, maar dat ze zich zo diep in het verderf zou storten had niemand verwacht. Een buitenechtelijk kind met een arme sloeber: je zou om minder geëxcommuniceerd worden. Om de boel te redden probeerde mijn vader zich in eerste instantie verantwoordelijk te tonen. Hij begreep echter al snel dat hij die schijn niet lang zou kunnen ophouden. Hij zou zich nooit voor kunnen doen als iemand anders. Hij is een weergaloos acteur, maar de enige rol die hij kan spelen is zichzelf. Zo stond het er dus voor toen ik een foetus was. Ik had graag gezien dat ze me met blijdschap verwachtten, maar mijn komst was een bron van angst. Weg het gezang, weg het plezier. Ik woog nog maar een paar gram en was toen al een enorme last. En om dit hele gedesillusioneerde plaatje compleet te maken, speelde het zich ook nog eens af tegen de achtergrond van een wereldoorlog.

==

Vlak bij ons stortte een gebouw in, waarbij meerdere doden vielen. Mijn weg naar het leven lag bezaaid met verbrande lichamen. Er was haast geboden, er was geen tijd om een urenlange bevalling af te wachten. Iedereen zweette, transpireerde, probeerde iets te zien in het donker. Om geen risico’s te nemen werd besloten een keizersnede uit te voeren. Een arts maakte een incisie en daar kwam ik uit mijn moeders buik tevoorschijn. Ik begon te huilen. Mijn eerste gehuil. Dat niemand op het lumineuze idee kwam het op te nemen! Vandaag de dag zou dat gehuil een fortuin waard zijn. Ik was nog maar heel klein, ik was niets. Mijn tante Mimi heeft me later eens verteld dat ze me meteen onder het bed legden. Voor het geval er een bom op ons zou vallen. Alsof een bed het plafond tegen zou kunnen houden als dat naar beneden kwam. Maar je wist het niet, alles beefde, er vielen spullen van de planken, ze moesten me beschermen en mijn moeder was daartoe op dat moment bepaald niet in staat. Ze was jong en knap en had zich haar eerste moment als moeder heel anders voorgesteld dan dáár te zijn, onder het bloed en in het donker, met de verwijtende blik van haar zus op haar gericht. Ik vraag me af of ze niet toch een beetje gelukkig was die dag. Ik denk het wel. Vooral omdat ik een jongen was. Eindelijk een man in deze vrouwenfamilie. Ze gaven me de naam John Winston, als eerbetoon aan Winston Churchill. Een ronduit belachelijk eerbetoon, want ik was slap, laf en een ontzettende bangerik.

De eerste dagen moeten allesbehalve plezierig zijn geweest voor mijn moeder. Ik was een last. Een inperking van haar vrijheid. Toch probeerde ze haar rol helemaal in het begin zo goed mogelijk op zich te nemen. Ze wilde aan de buitenwereld, haar familie dus, laten zien dat ze prima in staat was om een kind op te voeden. Ze wachtte geduldig tot mijn vader weer terugkwam. Maar hij bleef steeds langer weg, waardoor ze soms niet meer wist waar ze eigenlijk op wachtte. Dus begon ze weer uit te gaan. Ze liet me ’s nachts alleen in onze flat. Ik herinner me dat ik als één-, tweejarige ’s nachts wakker werd en de stilte kon voelen die me omringde. Ik voelde dat ik alleen was en kon van puur verdriet niet meer ademen. Dus begon ik te huilen. En steeds harder te huilen. De buren klaagden. Mijn moeder verhulde de waarheid door te zeggen dat ze gehoorproblemen had. Om haar onverantwoordelijke gedrag te verdoezelen zei ze tegen de buren dat ze doof was. Daarbij vergat ze alleen dat ze haar ook konden horen zingen en banjo spelen, wat haar smoes iets minder geloofwaardig maakte.

Toen zag ze in dat het misschien praktischer was om me mee te nemen wanneer ze uitging. Je zou kunnen zeggen dat dat mijn eerste tournees waren. Maar dan zonder juichend publiek. Misschien kwamen ze wel even naar me kijken in mijn reiswieg, maar ik hield me slapend zodat ze me met rust zouden laten. Ik wilde mijn moeder en verder niemand. Ik had de indruk dat ze bij me was, voor me zorgde, maar tegelijkertijd was ik nooit écht rustig. Geen moment in geborgenheid verzonken. Ik leed onder haar afwezigheid. Ik voelde me alleen, en uit die eenzaamheid is alles voortgekomen. Dat is de reden dat The Beatles een succes werden. Onze band drijft op mijn eenzaamheid. Op het feit dat ik hen nodig heb om te overleven.

==

Mijn tante maakte zich zorgen om mij en zette vraagtekens bij het gedrag van haar zus. Mijn moeder mompelde excuses, zoals ze altijd deed, met de vreselijke nonchalance die eigen is aan mensen die overtuigd zijn van hun goede bedoelingen. Mimi heeft toen voorgesteld om vaker op me te passen. Voor mijn welzijn. Zo is het gekomen dat ik meer tijd doorbracht bij mijn tante, de strengste en meest gerespecteerde van alle zussen. Misschien deed ze dat in eerste instantie om een familieschandaal te voorkomen. Om te voorkomen dat iedereen zou weten hoe onbezonnen mijn moeder was. Het is misschien onaardig van me om dat te denken. Want ik ben bij Mimi nooit liefde tekortgekomen. Daar zou ik de jaren daarna nog wel achter komen.

De eerste paar keren dat ik bij mijn tante was bleef ik bij de voordeur dralen. Als een hond. Een braaf hondje. Ik wachtte tot mijn moeder terugkwam, tot ze me kwam halen. Ze was een obsessie voor me. Zijn alle kinderen zo? Zijn alle kinderen die worden achtergelaten zo gekweld? Nu denk ik dat de hoeveelheid liefde die je voelt evenredig is aan wat je ontbeert. Hoe minder mijn moeder er was, hoe buitenproportioneel meer ik van haar ging houden. Liefde die was dooraderd met schuldgevoel. Want ik dacht natuurlijk dat ik overal verantwoordelijk voor was. Als ze zonder mij kon, dan moest dat komen doordat ik eigenlijk niets waard was. Maar dat gevoel van afwijzing werd verzacht door de liefde die ik ontving van Mimi en haar man George. Hun liefde stopte het gapende gat in mijn hart enigszins. En het was beter dan niets. Het was meer dan mijn moeder me gaf.

Je zou het ook anders kunnen zeggen: ik was stapelgek op mijn moeder omdat ze ontstellend goed in staat was om van zich te láten houden. Haar trof ook enige blaam. De mannen in haar leven waren gek op haar, en boven aan de lijst van aanbidders stond mijn vader. Als hij er weer was las ik een feeststemming van zijn gezicht af. Hij nam cadeaus voor haar mee. Urenlang vertelde hij haar hoe vaak hij aan haar had gedacht. Hij wilde haar laten lachen, dansen, haar zijn hele leven geven. Hij bedolf haar onder de beloftes voor een betere toekomst. Een paar dagen was alles koek en ei, en dan vertrok hij weer met gebogen hoofd. Uiteindelijk kreeg mijn moeder genoeg van het geluk dat alleen in theorie bestond.

Op een dag kreeg ik in de gaten dat er iets aan de hand was. Iedereen begon te fluisteren, wat nooit een goed teken is. Vooral niet bij mijn moeder, die altijd hard praatte. Ze was in de woonkamer met haar zussen. Ze moest ze iets vertellen. Iets wat ze niet langer kon verbergen. Iets wat al een paar maanden in haar buik zat. Ze kon niets zeggen over de vader van het kind dat ze verwachtte. Wist zij het überhaupt? Net als alle kinderen vroeg ik haar de hele tijd of ik een broertje of zusje kreeg. Ik wilde niet meer alleen zijn. Haar dikke buik zag ik dus als goed nieuws voor mij. Maar van vreugde was geen sprake. Wanneer ik in een vrolijke bui was en vroeg hoe we hem of haar zouden noemen, leek het nooit het juiste moment voor die vraag. En waar was mijn vader eigenlijk? Al die dingen spookten door mijn kinderhoofd, ik snapte er niets van. En dat was pas het begin. Ik zou nog verder wegzakken in een ondraaglijke verwarring.

Toen werd mijn zus geboren. Ik meen dat ik me haar geboorte herinner, maar ik heb het allemaal lang weggestopt. Pas veel later, toen de broer van mijn vader me alles vertelde zodat ik de waarheid over mijn kindertijd eindelijk zou kennen, vielen de puzzelstukken op hun plek. Ik was niet gek. Ik herinnerde me haar. Ik herinnerde me dat ik met haar gespeeld heb. Dat ik haar over haar buik aaide. En toen op een ochtend niets meer. Ze was weg. Mijn zusje was verdwenen. Ik vroeg waar ze was, maar niemand wilde me antwoord geven. Dat was het dan. Ze was er, toen was ze er niet meer. Uiteindelijk was ik ook gewend geraakt aan het op-en-neer reizen van mijn vader. Misschien was zij ook per boot vertrokken? En was het binnenkort mijn beurt om ergens naartoe te verdwijnen? Daar was ik heel bang voor.

Later heb ik vernomen dat het Leger des Heils zich over haar heeft ontfermd. Het kind van schaamte. Ze hadden haar een andere naam gegeven om de sporen van haar afkomst uit te wissen, en doei, tot ziens. Een leven is niks waard. Toen ik de waarheid ontdekte, heb ik er alles aan gedaan om haar terug te vinden. Ik heb allerlei oproepen gedaan in de media en had opeens miljoenen zussen. Iedereen wilde mijn zus zijn, zelfs mannen. Maar mijn echte zus, mijn bloedverwant, heeft zich nooit gemeld. Ik weet niet eens of ze weet dat ik haar broer ben.2

En mijn vaders rol in dit alles? Hij stond voor een voldongen feit. Toen hij zag dat mijn moeder zwanger was moet hij zich vreselijk gevoeld hebben. Hij is meteen weer naar zee vertrokken. Niets beter dan een oceaan om je verdriet te verdrinken. Na de bevalling en de verdwijning van de baby kwam hij zijn plek weer innemen, zonder iets te zeggen. Hij had haar alles vergeven. Mijn moeder had alles kunnen doen, met twee Polen kunnen slapen voor mijn part, en hij zou hetzelfde gereageerd hebben. Dat klopt niet helemaal trouwens. Ik denk dat hij zich toch enigszins kwaad gemaakt moet hebben. Hij hield te veel van haar om niets te zeggen. Ja, hij heeft waarschijnlijk wel even geschreeuwd. Maar mijn moeder heeft ongetwijfeld nog harder geschreeuwd dan hij. Ze heeft vast gezegd dat alles zijn schuld was. Dat hij haar volledig in de steek gelaten had, dus dat het hem moeilijk kon verbazen dat ze ergens anders genegenheid was gaan zoeken. Mijn vader kon er niets tegenin brengen, dat was een gevaarlijk argument. Mijn moeder is altijd een meester geweest in het omkeren van de situatie. Maar ik weet dat ze diep vanbinnen liever had gewild dat hij razend was geworden, alles op zijn weg kapotgeslagen had, geen excuses had gemaakt. Dat hij zijn nederlaag als een man gedragen had. Maar dat hij het allemaal zo over zijn kant liet gaan maakte het alleen maar erger. Hoeveel bonter moest ze het nog maken?

==