J.M. Coetzee bij Uitgeverij Cossee

==

Schemerlanden

In het hart van het land

Wachten op de barbaren

Wereld en wandel van Michael K

Mr. Foe en Mrs. Barton

IJzeren tijd

De meester van Petersburg

Jongensjaren

In ongenade

In ongenade (luisterboek)

Portret van een jongeman

Elizabeth Costello

Elizabeth Costello – De roman in Afrika (luisterboek)

Hij en zijn man (Nobelprijsrede)

Langzame man

Dagboek van een slecht jaar

Wat is een klassieke roman? (essays)

Als een vrouw ouder wordt

Dierenleven

Zomertijd

Scènes uit de provincie

Een manier van vriendschap. Brieven 2008-2011 (met Paul Auster)

De kinderjaren van Jezus

Het goede verhaal (met Arabella Kurtz)

De schooldagen van Jezus

Nietverloren

De oude vrouw en de katten

De foto’s van Jongensjaren

==

Over J.M. Coetzee

==

David Attwell

Het universum van J.M. Coetzee

Hans Achterhuis, Arnon Grunberg, Kristien Hemmerechts e.a.

J.M. Coetzee – Persoon en personage

J.C. Kannemeyer

J.M. Coetzee. Een schrijversleven (biografie)

J.M. Coetzee

De dood van Jezus

Roman

Vertaling

Peter Bergsma

==

==

==

Oorspronkelijke titel The Death of Jesus

© 2019 J.M. Coetzee

Met toestemming van Peter Lampack Agency,

Inc. New York

Nederlandse vertaling © 2019 Peter Bergsma

en Uitgeverij Cossee BV, Amsterdam

Omslagontwerp Irwan Droog

Omslagbeeld © Dima Dmitriev, ‘Youth Soccer’

Foto auteur © Hollandse Hoogte

==

ISBN 978 90 5936 886 6 / NUR 302

==

www.cossee.com

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019

1

Het is een tintelende herfstmiddag. Op het grasveld achter het appartementencomplex staat hij naar een voetbalwedstrijdje te kijken. Gewoonlijk is hij de enige toeschouwer bij deze wedstrijdjes tussen kinderen uit het complex. Maar vandaag staan er ook twee onbekenden te kijken: een man in een donker pak met naast zich een meisje in schooluniform.

De bal vliegt in een boog naar de linkervleugel, waar David speelt. Na het aannemen van de bal geeft David de verdediger die hem de weg komt versperren moeiteloos het nakijken en lanceert de bal richting midden. De bal ontglipt iedereen, ontglipt ook de keeper, rolt over de doellijn.

Bij deze doordeweekse wedstrijdjes zijn er geen echte teams. De jongens splitsen zich naar eigen goeddunken op, doen een tijdje mee, gaan weer weg. Soms staan er wel dertig op het veld, soms maar een stuk of zes. Toen David voor het eerst meedeed, drie jaar geleden, was hij de jongste en de kleinste. Nu behoort hij tot de grotere jongens, maar hij is wendbaar ondanks zijn lengte, snel ter been, een bedrieglijke sprinter.

Het wedstrijdje ligt even stil. De twee onbekenden komen naderbij; de hond die doezelt aan zijn voeten komt bij zijn positieven en tilt zijn kop op.

‘Goedemiddag,’ zegt de man. ‘Wat voor teams zijn dit?’

‘Het is gewoon een gelegenheidswedstrijdje tussen kinderen uit de buurt.’

‘Ze zijn niet slecht,’ zegt de onbekende. ‘Bent u een ouder?’

Is hij een ouder? Heeft het zin om te proberen uit te leggen wat hij precies is? ‘Die daar is mijn zoon,’ zegt hij. ‘David. Die lange jongen met het donkere haar.’

De onbekende bekijkt David, de lange jongen met het donkere haar, die afwezig rondkuiert en weinig acht op het spel slaat.

‘Hebben ze overwogen een echt team te formeren?’ zegt de onbekende. ‘Laat ik me voorstellen. Mijn naam is Julio Fabricante. Dit is María Prudencia. Wij zijn van Las Manos. Kent u Las Manos? Nee? Dat is het weeshuis aan de overkant van de rivier.’

‘Simón,’ zegt hij, Simón. Hij schudt Julio Fabricante van het weeshuis de hand, knikt naar María Prudencia. María is, schat hij, veertien jaar, stevig gebouwd, met zware wenkbrauwen en een flink ontwikkelde boezem.

‘Ik vraag het omdat we hen met alle plezier willen ontvangen. We hebben een echt veld met echte lijnen en echte doelpalen.’

‘Ik denk dat ze er genoeg aan hebben om gewoon een balletje te trappen.’

‘Zonder competitie word je niet beter,’ zegt Julio.

‘Dat is waar. Aan de andere kant, een team vormen zou betekenen dat ze er elf moeten selecteren en de rest buitensluiten, wat in tegenspraak zou zijn met de ethiek die ze hebben ontwikkeld. Zo denk ik erover. Maar misschien vergis ik me. Misschien willen ze inderdaad wel aan een competitie meedoen en beter worden. Vraag het hun.’

David heeft de bal aan de voet. Hij maakt een schijnbeweging naar links en gaat naar rechts, zo vloeiend dat de verdediger op het verkeerde been wordt gezet. Hij passt de bal naar een teamgenoot en kijkt hoe die de bal met een mak lobje in de armen van de keeper schiet.

‘Hij is erg goed, uw zoon,’ zegt Julio. ‘Een natuurtalent.’

‘Hij is in het voordeel ten opzichte van zijn vrienden. Hij volgt danslessen, dus zijn evenwicht is goed. Als de andere jongens danslessen volgden zouden ze net zo goed zijn.’

‘Hoor je dat, María?’ zegt Julio. ‘Misschien moet je een voorbeeld nemen aan David en danslessen volgen.’

María staart strak voor zich uit.

‘María Prudencia voetbalt ook,’ zegt Julio. ‘Ze is een van de pijlers van ons team.’

De zon gaat onder. Weldra zal de jongen van wie de bal is hem opeisen (‘Ik moet weg’) en zullen de spelers naar huis slenteren.

‘Ik weet dat u niet hun trainer bent,’ zegt Julio. ‘Ik merk ook dat u niet veel opheeft met sport in georganiseerd verband. Maar denkt u er toch eens over na, in het belang van de jongens. Hier is mijn kaartje. Misschien zouden ze het leuk vinden, als team tegen een ander team spelen. Het was heel fijn met u kennis te maken.’

DR JULIO FABRICANTE, EDUCADOR, staat er op het kaartje. ORFANATO DE LAS MANOS, ESTRELLA 4.

‘Kom, Bolívar,’ zegt hij. ‘Tijd om naar huis te gaan.’

De hond komt moeizaam overeind en laat een onwelriekende scheet.

Tijdens het avondeten vraagt David: ‘Wie was die man met wie je praatte?’

‘Hij heet dr. Julio Fabricante. Dit is zijn kaartje. Hij is van een weeshuis. Hij stelt voor dat jullie een team selecteren om tegen een team van het weeshuis te spelen.’

Inés bestudeert het kaartje. ‘Educador,’ zegt ze. ‘Wat is dat?’

‘Dat is een deftig woord voor leraar.’

Wanneer hij de volgende middag bij het grasveld arriveert, is dr. Fabricante daar al en hij spreekt de jongens toe die om hem heen drommen. ‘Jullie kunnen ook een naam voor je team kiezen,’ zegt hij. ‘En jullie kunnen de kleur van je teamshirt kiezen.’

‘Los Gatos,’ zegt een jongen.

‘Las Panteras,’ zegt een andere.

Las Panteras krijgt bijval van de andere jongens, die opgewonden lijken door het voorstel van dr. Julio.

‘Wij van het weeshuis noemen ons Los Halcones, naar de havik, de vogel met de scherpste ogen van allemaal.’

David neemt het woord: ‘Waarom noemen jullie je niet Los Huérfanos?’

Er valt een ongemakkelijke stilte. ‘Omdat, jongeman,’ zegt dr. Fabricante, ‘wij niet voorgetrokken willen worden. We willen niet alleen maar winnen om wie we zijn.’

‘Bent u een wees?’ vraagt David.

‘Nee, ik ben zelf toevallig geen wees, maar ik heb de leiding over het weeshuis en woon daar. Ik koester enorm veel respect en liefde voor weeskinderen, van wie er veel meer op de wereld zijn dan je misschien denkt.’

De jongens doen er het zwijgen toe. Hij, Simón, bewaart ook het stilzwijgen.

‘Ik ben een wees,’ zegt David. ‘Kan ik voor uw team spelen?’

De jongens giechelen. Ze zijn gewend aan Davids provocaties. ‘Hou op, David!’ sist een van hen.

Het is tijd dat hij, Simón, ingrijpt. ‘Ik weet niet zeker, David, of je wel begrijpt wat het is om een wees te zijn, een echte wees. Een wees heeft geen familie, geen thuis. Daar komt dr. Julio om de hoek kijken. Hij geeft wezen een thuis. Jij hebt al een thuis.’ Hij wendt zich tot dr. Julio. ‘Excuus dat ik u in een familiedispuut betrek.’

‘U hoeft zich niet te verontschuldigen. De kwestie die de jonge David aansnijdt is een belangrijke. Wat betekent het om een wees te zijn? Betekent het alleen maar dat je geen zichtbare ouders hebt? Nee. Een wees zijn, op het diepste niveau, is alleen op de wereld zijn. Dus in zekere zin zijn we allemaal wezen, want we zijn allemaal, op het diepste niveau, alleen op de wereld. Zoals ik zeg tegen de jonge mensen die ik onder mijn hoede heb: wonen in een weeshuis is niets om je voor te schamen, want een weeshuis is een microkosmos van de samenleving.’

‘U heeft me geen antwoord gegeven,’ zegt David. ‘Kan ik voor uw team spelen?’

‘Het zou beter zijn als je voor je eigen team speelde,’ zegt dr. Julio. ‘Als iedereen voor Los Halcones speelde zouden we niemand meer hebben om tegen te spelen. Er zou geen competitie zijn.’

‘Ik vraag het niet voor iedereen. Ik vraag het alleen voor mezelf.’

Dr. Julio wendt zich tot hem, Simón. ‘Wat denkt u, señor? Vindt u Las Panteras een goede naam voor uw voetbalteam?’

‘Ik heb geen mening,’ antwoordt hij. ‘Ik zou mijn eigen smaak niet aan deze jongelui willen opdringen.’ Daar stopt hij. Hij zou eraan willen toevoegen: Deze jongelui die met alle plezier op hun eigen manier voetbalden totdat u ten tonele verscheen.

2

Dit is het vierde jaar dat ze in het appartementencomplex wonen. Hoewel het appartement van Inés op de tweede verdieping groot genoeg is voor hen alle drie, heeft hij met wederzijdse instemming een eigen appartement betrokken op de begane grond, kleiner en eenvoudiger ingericht. Hij kan zich dit permitteren sinds zijn inkomsten zijn toegenomen dankzij een arbeidsongeschiktheidsuitkering vanwege een nooit helemaal genezen rugblessure die dateert uit zijn tijd als stuwadoor in Novilla.

Hij heeft een eigen inkomen en een eigen appartement, maar hij heeft geen sociaal leven, niet omdat hij niet sociaal is ingesteld of omdat Estrella een onvriendelijke stad is maar omdat hij zich lang geleden heeft voorgenomen zich geheel en al aan de opvoeding van de jongen te wijden. Wat Inés betreft, zij brengt haar dagen en soms ook haar avonden door met het bestieren van de kledingboetiek die voor de helft haar eigendom is. Haar vrienden kent ze door Modas Modernas en de modewereld in bredere zin. Naar deze vriendschappen is hij bewust niet nieuwsgierig. Of er onder haar vrienden ook geliefden zijn weet hij niet en hoeft hij ook niet te weten, zolang ze een goede moeder blijft.

David is onder hun hoede opgebloeid. Hij is sterk en gezond. Jaren geleden, toen ze nog in Novilla woonden, hadden ze het aan de stok met het openbaar onderwijs. Davids onderwijzers vonden hem obstinado, onhandelbaar. Sindsdien hebben ze hem niet meer naar een openbare school laten gaan.

Hij, Simón, heeft er alle vertrouwen in dat een kind met zo’n duidelijk aangeboren intelligentie het wel zonder officiële scholing kan stellen. ‘Hij is een uitzonderlijk kind,’ zegt hij tegen Inés. ‘Wie kan voorspellen in welke richting zijn talenten gelegen zijn?’ Op haar toegeeflijker momenten is Inés bereid het met hem eens te zijn.

Op de Muziekacademie in Estrella volgt David zang- en danslessen. De zanglessen worden geleid door de directeur van de academie, Juan Sebastián Arroyo. Wanneer het op dansen aankomt, is er niemand op de academie die David ook maar iets kan leren. De keren dat hij bij de les komt opdagen danst hij zoals hij zelf wil; de andere leerlingen volgen zijn voorbeeld of kijken toe als ze het niet kunnen volgen.

Hij, Simón, is ook een danser, zij het een late bekeerling en gespeend van talent. Hij danst uitsluitend privé, ’s avonds, alleen. Nadat hij zijn pyjama heeft aangetrokken zet hij de grammofoon aan op een gedempt volume en danst voor zichzelf, met zijn ogen dicht, lang genoeg om zijn hoofd leeg te maken. Dan zet hij de muziek uit en gaat naar bed, en slaapt de slaap der rechtvaardigen.

De muziek is, de meeste avonden, een danssuite voor fluit en viool, gecomponeerd door Arroyo naar aanleiding van de dood van zijn tweede vrouw, Ana Magdalena. De dansen hebben geen titel; de plaat, geperst in het achterkamertje van een winkel in de stad, heeft geen label. De muziek zelf is traag en statig en droevig.

David verwaardigt zich niet de normale lessen bij te wonen, en al helemaal niet om rekensommen te maken zoals een normale tienjarige, vanwege een vooroordeel tegen rekenen dat bij hem is aangewakkerd door de overleden señora Arroyo, die haar leerlingen op het hart drukte dat integrale getallen godheden zijn, hemelse eenheden die al bestonden voordat de fysieke wereld tot stand kwam en zullen blijven bestaan nadat zij ten einde is gekomen, en daarom respect verdienen. De getallen met elkaar vermengen (adición, sustracción), of ze in stukken hakken (fracciones), of ze gebruiken voor het meten of wegen van hoeveelheden bakstenen of meel (la medida), is een belediging voor hun goddelijkheid.

Voor zijn tiende verjaardag hebben hij en Inés David een horloge gegeven, dat David weigert te dragen omdat het (zegt hij) de getallen vastlegt in een circulaire volgorde. Negen uur mag dan voor tien uur komen, zegt hij, maar negen komt voor noch na tien.

Aan señora Arroyo’s toewijding aan de getallen, die vorm kreeg in de dansen die ze haar leerlingen leerde, heeft David een eigen idiosyncratische draai gegeven: identificatie van bepaalde getallen met bepaalde sterren in de hemel.

Hij, Simón, begrijpt niets van de filosofie van het getal (die hij persoonlijk niet als een filosofie maar als een cultus beschouwt) waartoe de leerlingen van de academie worden bekeerd: openlijk door de overleden señora, discreter door de weduwnaar Arroyo en de met hem bevriende musici. Hij, Simón, begrijpt die filosofie niet maar hij tolereert haar, niet alleen uit consideratie met David maar ook omdat hij, wanneer hij in de juiste stemming is, tijdens zijn solitaire danssessies in de avond, soms een visioen krijgt, kortstondig, vluchtig, van datgene waarover señora Arroyo altijd sprak: zilveren sferen, te talrijk om te tellen, die met een bovenaards gezoem om elkaar heen draaien in de oneindige ruimte.

Hij danst, hij krijgt visioenen, en toch beschouwt hij zichzelf niet als een bekeerling tot de cultus van het getal. Voor zijn visioenen heeft hij een beredeneerde verklaring, een die hem meestal tevredenstelt: het sussende ritme van de dans, de hypnotische melodie van de fluit, ze wekken een trance op waarin vanuit de bedding van de herinnering voor het innerlijk oog rondwervelende fragmenten worden opgezogen.

==

David kan of wil geen sommen maken. Verontrustender nog, hij wil niet lezen. Dat wil zeggen, sinds hij zichzelf uit Don Quichot heeft leren lezen, toont hij geen belangstelling voor het lezen van een ander boek. Hij kent Don Quichot uit het hoofd, in een verkorte kinderversie; hij doet alsof het geen verzonnen verhaal is maar een waargebeurde geschiedenis. Ergens in de wereld, zo niet in deze wereld dan toch in de volgende, doolt Don Quichot rond, gezeten op zijn hengst Rocinante, terwijl Sancho aan zijn zij draaft op een ezel.

Ze hebben onenigheid gehad over Don Quichot, hij en de jongen. Als je je eens zou openstellen voor andere boeken, zegt hij, Simón, zou je merken dat de wereld nog een menigte andere helden heeft naast de Don, en ook heldinnen, uit het niets tevoorschijn getoverd door de vruchtbare geest van auteurs. Je zou zelfs, omdat je een begaafd kind bent, eigen helden kunnen verzinnen en die de wereld in kunnen sturen om avonturen te beleven.

David luistert nauwelijks naar hem. ‘Ik wil geen andere boeken lezen,’ zegt hij laatdunkend. ‘Ik kan al lezen.’

‘Je begrijpt niet goed wat lezen betekent. Lezen is niet alleen maar gedrukte tekens omzetten in geluiden. Lezen is iets diepers. Echt lezen betekent horen wat het boek te zeggen heeft en daarover peinzen, misschien zelfs in je gedachten een gesprek met de schrijver voeren. Het betekent leren over de wereld, de wereld zoals die echt is, niet zoals jij wilt dat ze is.’

‘Waarom?’ zegt David.

‘Waarom? Omdat je jong en onwetend bent. Je kunt je alleen van je onwetendheid ontdoen door je open te stellen voor de wereld. En de beste manier om je open te stellen voor de wereld is door te lezen wat andere mensen te zeggen hebben, mensen die minder onwetend zijn dan jij.’

‘Ik weet hoe de wereld in elkaar zit.’

‘Nee, dat weet je niet. Je weet helemaal niets over de wereld buiten je eigen beperkte ervaringsgebied. Dansen en tegen een voetbal trappen zijn op zichzelf fijne bezigheden maar ze leren je niets over de wereld.’

‘Ik lees Don Quichot.’

‘Don Quichot, ik herhaal het, is niet de wereld. Verre van. Don Quichot is een verzonnen verhaal over een oude man die de kluts kwijt is. Het is een amusant boek, het sleept je mee in zijn fantasie, maar fantasie is niet echt. Sterker nog, de boodschap van het boek is nu juist dat het lezers zoals jij wil waarschuwen dat ze zich niet moeten laten meeslepen in een onechte wereld, een fantasiewereld, zoals bij Don Quichot gebeurt. Herinner je je niet hoe het boek afloopt, met Don Quichot die bij zinnen komt en tegen zijn nicht zegt dat ze zijn boeken moet verbranden zodat niemand in de toekomst in de verleiding zal komen zijn krankzinnige pad te volgen?’

‘Maar ze verbrandt zijn boeken niet.’

‘Jawel! Dat staat misschien niet in het boek, maar ze doet het wel! Ze is maar al te dankbaar dat ze zich ervan kan ontdoen.’

‘Maar ze verbrandt Don Quichot niet.’

‘Ze kan Don Quichot niet verbranden omdat ze in Don Quichot zit. Je kunt een boek niet verbranden als je erin zit, als je er een personage in bent.’

‘Jawel. Maar ze doet het niet. Want als ze het had gedaan zou ik geen Don Quichot hebben. Dan zou het verbrand zijn.’

Hij houdt een verbijsterd zij het heimelijk trots gevoel over aan deze disputen met de jongen: verbijsterd omdat hij een discussie met een tienjarige niet kan winnen; trots omdat de tienjarige hem zo vaardig van zijn à propos kan brengen. Het kind mag dan lui zijn, het kind mag dan arrogant zijn, zegt hij bij zichzelf, het is in elk geval niet dom.

==

3

Af en toe, na het avondeten, beveelt de jongen hen beiden op de bank te gaan zitten (‘Vooruit, Inés! Vooruit, Simón!’) om iets voor hen op te voeren wat hij un espectáculo noemt, een voorstelling. Dit zijn de gelegenheden waarbij ze zich het meest een gezin voelen en waarbij Davids genegenheid voor hen het duidelijkst tot uitdrukking komt.

De liedjes die David tijdens zijn espectáculos zingt komen van de zanglessen die hij volgt bij señor Arroyo. Veel ervan zijn Arroyo’s eigen composities, gericht tot een tú die heel goed Arroyo’s overleden vrouw zou kunnen zijn. Inés vindt ze niet geschikt voor kinderen, en hij is geneigd haar bezwaar te delen. Niettemin, bedenkt hij, moet het een opsteker voor Arroyo zijn om te horen hoe zijn creaties worden belichaamd door zo’n zuivere, heldere jonge stem als die van David.

‘Inés, Simón, willen jullie een geheimzinnig liedje horen?’ zegt de jongen op de avond na het bezoek van Fabricante. En met ongewone nadruk en kracht verheft hij zijn stem en zingt:

==

In diesem Wetter, in diesem Braus,

nie hätt’ ich gesendet das Kind hinaus –

Ja, in diesem Wetter, in diesem Braus,

durft’st Du nicht senden das Kind hinaus!

==

‘Is dat alles?’ zegt Inés. ‘Dat is wel erg kort voor een liedje.’

‘Ik heb het vandaag voor Juan Sebastián gezongen. Ik wilde een ander liedje zingen, maar toen ik mijn mond opendeed kwam dit eruit. Weten jullie wat het betekent?’

Hij herhaalt het liedje langzaam en articuleert de vreemde woorden zorgvuldig.

‘Ik heb geen idee wat het betekent. Wat zegt señor Arroyo?’

‘Hij weet het ook niet. Maar hij zei dat ik niet bang hoef te zijn. Hij zei, als ik in dit leven niet weet wat het betekent, dan kom ik er wel achter in het volgende leven.’

‘Heeft hij overwogen,’ zegt hij, Simón, ‘dat het liedje misschien niet uit het volgende leven komt maar uit je vorige leven, het leven dat je leidde voordat je aan boord van de grote boot stapte en de oceaan overstak?’

De jongen zwijgt. Daar stopt het gesprek, en daarmee het espectáculo van die avond. Maar de volgende dag, wanneer hij en David met zijn tweeën zijn, komt de jongen op het onderwerp terug. ‘Wie was ik, Simón, voordat ik de oceaan overstak? Wie was ik voordat ik Spaans begon te spreken?’

‘Ik zou zeggen dat je dezelfde persoon was als nu, alleen zag je er anders uit en had je een andere naam en sprak je een andere taal, wat allemaal werd weggespoeld toen je de oceaan overstak, samen met je herinneringen. Niettemin zou ik, om antwoord te geven op de vraag “Wie was ik?”, zeggen dat je in je hart, in je diepste wezen, jezelf was, je enige echte zelf. Anders zou het onzin zijn te zeggen dat jíj de taal vergat die je sprak enzovoort. Want wie anders was er om die te vergeten dan jijzelf, dan het zelf dat je bewaart in je hart? Zo denk ik erover.’

‘Maar ik ben niet alles vergeten, toch? In diesem Wetter in diesem Braus – dat weet ik nog, alleen weet ik niet meer wat het betekent.’

‘Inderdaad. Of misschien komen de woorden, zoals señor Arroyo oppert, niet tot je vanuit je vorige leven maar vanuit je volgende leven. In dat geval zou het onjuist zijn te zeggen dat de woorden uit de memoria, de herinnering, komen, aangezien we ons alleen maar dingen kunnen herinneren die voorbij zijn. In plaats daarvan zou ik je woorden profecía noemen, een voorspelling. Het zou zijn alsof je je de toekomst herinnert.’

‘Wat denk je dat het is, Simón, verleden of toekomst? Ik denk dat het toekomst is. Ik denk dat het uit mijn volgende leven komt. Kun jij je de toekomst herinneren?’

‘Nee, helaas, ik herinner me helemaal niets, verleden noch toekomst. Vergeleken bij jou, jongeman, ben ik een heel saaie kerel, helemaal niet uitzonderlijk, het tegendeel van uitzonderlijk zelfs. Ik leef stompzinnig in het heden. Het is een grote gave om herinneringen te kunnen hebben, of die nu uit het verleden of de toekomst komen, zoals señor Arroyo vast zou beamen. Je zou een aantekenboekje bij je moeten hebben zodat je dingen kunt opschrijven als je je ze herinnert, zelfs als ze nergens op slaan.’

‘Of ik kan jou dingen vertellen die ik me herinner en dan kan jíj ze opschrijven.’

‘Goed idee. Ik zou je secretario kunnen zijn, de man die je geheimen boekstaaft. We zouden er een project van kunnen maken, jij en ik. In plaats van te wachten tot je dingen te binnen schieten – het geheimzinnige liedje bijvoorbeeld – zouden we elke dag een paar minuten kunnen reserveren, als je ’s morgens wakker wordt of als laatste voordat je slapen gaat, als tijd om je te concentreren en te proberen je dingen uit het verleden of de toekomst te herinneren. Zullen we dat doen?’

De jongen zwijgt.

==

4

Op de vrijdag van die week doet David zonder omhaal zijn aankondiging: ‘Inés, morgen ga ik een echte voetbalwedstrijd spelen. Jij en Simón moeten komen kijken.’

‘Morgen? Ik kan morgen niet, schat. Zaterdag is een drukke dag in de winkel.’

‘Ik ga voor een echt team spelen. Ik word nummer 9. Ik moet een wit shirt aan. Je moet een 9 maken en die op de rug naaien.’

Een voor een beginnen de details van het nieuwe tijdperk te dagen, het tijdperk van het echte voetbal. Om negen uur ’s ochtends zal er een busje arriveren om de jongens uit de appartementen op te halen. De jongens moeten een wit shirt aan met een zwart rugnummer, van een tot en met elf. Om klokke tien uur zullen ze onder de naam Las Panteras het veld op rennen om het op te nemen tegen Los Halcones, het team van het weeshuis.

‘Wie heeft jullie opstelling gemaakt?’ vraagt hij, Simón.

‘Ik.’

‘Ben jij de aanvoerder, de baas?’

‘Ja.’

‘En wie heeft je aanvoerder gemaakt?’

‘Alle jongens. Ze willen dat ik aanvoerder ben. Ik heb ze hun nummer gegeven.’

Het busje van het weeshuis arriveert de volgende ochtend stipt op tijd, bestuurd door een zwijgzame man in een blauwe overall. Niet alle jongens zijn klaar – ze moeten een afgezant sturen om Carlitos op te trommelen, die zich heeft verslapen – en ze hebben niet allemaal een wit shirt met een zwart nummer aan zoals voorgeschreven, sterker nog, ze hebben niet allemaal echte voetbalschoenen. Maar dankzij Inés’ vaardigheid met naald en draad heeft David een elegante 9 op zijn shirt en oogt hij op-en-top als een aanvoerder.

Hij en Inés doen hen uitgeleide en volgen dan met de auto: het vooruitzicht dat haar zoon een voetbalteam het veld op zal leiden wint het klaarblijkelijk van de drukte in de winkel.

Het weeshuis ligt aan de andere kant van de rivier, in een deel van de stad dat hij nooit heeft verkend omdat hij er geen reden voor had. Ze volgen het busje over een brug en een bedrijventerrein, en daarna over een smalle weg vol diepe sporen tussen een pakhuis en een houtwerf, om ten slotte uit te komen bij een verrassend mooie plek langs de rivier: een complex van lage, door bomen beschaduwde zandstenen gebouwen met een sportveld waarop het krioelt van de kinderen van alle leeftijden, gekleed in het keurige donkerblauwe uniform van het weeshuis.

Er staat een felle wind. Inés draagt ter bescherming een jack met een hoge kraag; hij, minder vooruitziend, heeft alleen een trui aan.

‘Dat is dr. Fabricante,’ wijst hij, ‘die man met het zwarte shirt en de zwarte korte broek. Hij is kennelijk de scheidsrechter.’

Dr. Fabricante blaast op zijn fluitje, het ene gebiedende signaal na het andere, en zwaait met zijn armen. De menigte kinderen draaft het veld af, de twee teams stellen zich achter hem op, de wezen spic en span met blauwe shirts, witte broekjes, zwarte voetbalschoenen, de jongens uit de appartementen met allerlei verschillende outfits en schoenen.

Hij, Simón, wordt meteen getroffen door het verschil in grootte tussen de teams. De kinderen in het blauw zijn gewoon veel groter. Er is zelfs een meisje bij, dat hij door haar stevige dijen en volle boezem herkent als María Prudencia. Er zijn ook jongens die de puberteit onmiskenbaar achter de rug hebben. De bezoekers steken er nietig bij af.

Vanaf de aftrap trekken de jonge Panteras zich terug, beducht voor een confrontatie met hun forsere tegenstanders. In een mum van tijd is het team in het blauw doorgebroken en heeft zijn eerste doelpunt gescoord, algauw gevolgd door een tweede.

Geërgerd wendt hij zich tot Inés. ‘Dit is geen voetbalwedstrijd, het is een slachting der onschuldigen!’

De bal landt aan de voeten van een jongen van Davids team. Wild trapt hij hem voor zich uit. Twee van zijn teamgenoten jagen erachteraan, maar hij wordt opgevangen door María Prudencia, die zich over de bal heen buigt en hen uitdaagt hem van haar af te pakken. Ze verstenen. Minachtend tikt ze hem met de zijkant van haar voet naar een teamgenoot.

De tactiek die de wezen hanteren is eenvoudig maar effectief: ze verplaatsen de bal werktuiglijk naar de andere helft, duwen tegenstanders met hun schouders opzij, totdat ze hem langs de ongelukkige keeper kunnen schuiven. Tegen de tijd dat dr. Fabricante op zijn fluitje blaast voor de rust staat het 10-0. Huiverend in de felle wind drommen de kinderen uit de appartementen bijeen en wachten tot de slachting wordt hervat.

Dr. Fabricante fluit voor de tweede helft. De bal ketst tegen iemand af en belandt tollend bij David. Met de bal aan zijn voet zweeft hij als een geest langs een eerste tegenstander, een tweede, een derde, en tikt hem in het doel.

Een minuut later wordt de bal hem opnieuw toegespeeld. Moeiteloos omzeilt hij de verdedigers; maar dan passt hij, in plaats van op het doel te schieten, de bal naar een teamgenoot en kijkt hoe die hem over de lat schiet.

De wedstrijd loopt ten einde. Mismoedig sjokken de jongens uit de appartementen het veld af, waar de winnaars worden omstuwd door een enthousiaste menigte.

Dr. Fabricante beent naar de plek waar hij en Inés staan. ‘Ik hoop dat u van de wedstrijd hebt genoten. Het was een beetje eenzijdig – mijn excuses daarvoor. Maar het is belangrijk voor onze kinderen om zich te kunnen bewijzen tegenover de buitenwereld. Belangrijk voor hun zelfrespect.’

‘U kunt onze jongens moeilijk de buitenwereld noemen,’ antwoordt hij, Simón. ‘Het zijn gewoon kinderen die graag een balletje trappen. Als u uw team echt wilt testen moet u tegen sterkere tegenstanders spelen. Vind je ook niet, Inés?’

Inés knikt.

Hij is zo boos dat het hem niet uitmaakt of dr. Fabricante er aanstoot aan neemt. Maar nee, Fabricante wimpelt het verwijt weg. ‘Winnen of verliezen is niet alles,’ zegt hij. ‘Wat telt is dat kinderen meedoen, hun best doen, maximaal presteren. Maar in sommige gevallen wordt winnen een belangrijke factor. Zoals bij ons. Waarom? Omdat onze kinderen beginnen met een achterstand. Ze moeten tegenover zichzelf bewijzen dat ze het kunnen opnemen tegen buitenstaanders – het kunnen opnemen en winnen. Dat begrijpt u vast wel.’

Dat begrijpt hij helemaal niet; maar hij heeft geen zin in ruzie. Hij moet niet veel hebben van dr. Fabricante, educador; hij hoopt dat hij hem nooit meer zal zien. ‘Ik heb het ijskoud,’ zegt hij, ‘en ik weet zeker dat de kinderen het ook ijskoud hebben. Waar is de chauffeur gebleven?’

‘Die komt er zo aan,’ zegt dr. Fabricante. Hij pauzeert, richt zich tot Inés: ‘Señora, kan ik u even onder vier ogen spreken?’

Hij, Simón, kuiert weg. De kinderen van het weeshuis hebben bezit van het veld genomen en zijn druk doende met hun diverse spelletjes, zonder acht te slaan op de verslagen bezoekers, die mistroostig op het busje wachten dat hen naar huis zal brengen.

Het busje komt, Las Panteras klauteren aan boord. Ze staan op het punt om weg te rijden als Inés gebiedend op het raampje roffelt: ‘David, jij komt met ons mee.’

Met tegenzin komt David uit het busje. ‘Mag ik niet met de anderen mee?’ zegt hij.

‘Nee,’ zegt Inés grimmig.

Op de terugweg, in de auto, openbaart zich de reden van haar slechte humeur. ‘Is het waar,’ vraagt ze, ‘dat je tegen dr. Fabricante hebt gezegd dat je thuis weg wilt om in zijn weeshuis te gaan wonen?’

‘Ja.’

‘Waarom heb je dat gezegd?’

‘Omdat ik een wees ben. Omdat jij en Simón niet mijn echte ouders zijn.’

‘Heb je dat tegen hem gezegd?’

‘Ja.’

Hij, Simón, komt tussenbeide. ‘Laat je niets wijsmaken, Inés. Niemand zal Davids verhalen serieus nemen, en een man die een weeshuis leidt al helemaal niet.’

‘Ik wil voor hun team spelen,’ zegt de jongen.

‘Wil je thuis weg vanwege voetbal? Om te voetballen voor het weeshuis? Omdat je je schaamt voor je eigen team, je vrienden? Bedoel je dat?’

‘Dr. Julio zegt dat ik in zijn team kan spelen. Maar ik moet eerst wees zijn. Dat is de regel.’

‘En jij zei “Heel goed, ik zal mijn ouders verloochenen en doen alsof ik wees ben”, allemaal vanwege voetbal?’

‘Nee, dat heb ik niet gezegd. Ik zei: “Waarom is dat de regel?” En hij zei: “Daarom.”’

‘Is dat alles wat hij zei: “Daarom?”’

‘Hij zei dat als er geen regel was iedereen voor zijn team zou willen spelen omdat ze zo goed zijn.’

‘Ze zijn niet goed, ze zijn alleen maar groot en sterk. Wat zei dr. Fabricante nog meer?’