BOEKEN

BOEK

Thuis is waar je vrienden zijn

Thuis is waar je vrienden zijn

Dragan Klaic

De gevolgen zijn ingrijpend, voor het dagelijks leven, voor vriendschappen, familie en heimatgevoelens.

In de verhalen van de grootmoeder van Dragan Klaic', die in 1992 uit Belgrado wist te ontkomen, reisden of vluchtten zijn familieleden voortdurend van de ene hoek van Europa naar de andere. 'Een mooi maar voor onze tijd wat verouderd beeld,' meent Klaic'. Want anders dan alle voorafgaande generaties ballingen kan de over de hele wereld verspreide gemeenschap van Balkanvluchtelingen elkaar ook dankzij e-mail en internet overal vinden; er is geen fysieke barrière meer voor snelle informatie, dialoog, debat - en voor propaganda, misleiding en illusie.

De gevolgen zijn ingrijpend, voor het dagelijks leven, voor vriendschappen, familie en heimatgevoelens.

   

Dit boek gaat over de persoonlijke ervaring met ontworteling en aanpassing aan een andere cultuur, over het hedendaagse leven in ballingschap. Ik zeg dit met enige aarzeling, omdat ik gewend ben over het openbare optreden van anderen te schrijven en niet over mezelf.

Als criticus, essayist en wetenschapper schrijf ik al vanaf mijn twintigste over het theater en analyseer dramaturgische strategieën van anderen, hun gedrag op het toneel, de betekenis van hun gebaren, de uitstraling van hun optreden. Nu richt ik bewust de schijnwerpers op mijn eigen ervaringen en laat het publiek een blik werpen op mijn eigen handelingen en gebaren of laat het bladeren door mijn herinneringen en gedachten.

Ik schets hier mijn eigen mise-en-scène, maar in feite is het een soort mise-en-temps, herinneringen aan voorbije jaren, verdeeld in twee perioden, voor en na mijn vertrek uit Belgrado in 1991. Tijdens het schrijven raakten deze twee perioden in elkaar verstrikt en zijn veel gebeurtenissen uit hun chronologische verband geraakt, omdat de dramaturgie van het geheugen zich tegen ordening verzet.

Ik heb ruim tien jaar geleden de rol van balling op me genomen en in dit boek deel ik met de lezer het gevoel dat ik bij het spelen van die rol heb. Ook haal ik herinneringen op aan mijn leven vóór mijn ballingschap om na te gaan hoe het mij heeft voorbereid - gecoacht als het ware - op mijn huidige rol en hoe de gebeurtenissen uit het verleden het web van omstandigheden hebben gesponnen dat er op een gegeven ogenblik toe heeft geleid dat ik het land heb verlaten.

En ik haal herinneringen op om na te gaan wat er met mij en zoveel anderen is gebeurd die dezelfde weg zijn ingeslagen of zijn achtergebleven. Dit boek gaat ook in op de ingrijpende veranderingen in het leven van de balling onder invloed van internet en e-mail, vergeleken met het leven van alle voorgaande generaties ballingen.

'Thuis is waar je vrienden zijn is een prachtig boek, gespeend van het ronkende taalgebruik en de emotionele overdaad waaraan sommige Balkan-schrijvers lijden. Het is een ontroerend boek, doordat Klaic in zijn hoofd en hart laat kijken en niet te beroerd is toe te geven dat hij soms fout was, of verrast door de gebeurtenissen. Het is, tenslotte, een boek dat smaakt naar méér. Want hoewel dit boek op zichzelf staat, kan het ook worden gezien als een opmaat voor een - nog te schrijven - prachtige familiegeschiedenis, waarvoor hij van plan is een reis door voormalig Joegoslavië te maken.' - NRC Handelsblad

'Thuis is waar je vrienden zijn is een goed geschreven, fijnzinnig onderzoek naar de kenmerken van de moderne ballingschap, waarin Klaic zichzelf als voornaamste onderzoeksobject heeft genomen. Hij heeft het qua carrière en materiële omstandigheden goed getroffen. Hij is hoogleraar theaterwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, bekleedt allerlei belangrijke functies en is ook nog actief als dramaturg.' - Leeuwarder Courant