BOEKEN

BOEK

Operatie Walküre

Operatie Walküre

Tobias Kniebe

Welke loop had de geschiedenis gehad als de aanslag was gelukt? Feit is dat in het laatste oorlogsjaar nog eens net zoveel soldaten stierven en concentratiekampslachtoffers omkwamen als in de vijf jaar daarvoor.

Op 20 juli 1944 ontploft om 12.40 uur een bom onder de kaartentafel van de barak in de Wolfsschanze, de commandopost van Adolf Hitler in Oost-Pruisen. Er zijn dertien zwaargewonden en vier doden. Hitler heeft alleen enkele lichte brandwonden. De dader van de aanslag, Claus von Stauffenberg hoort de knal, ziet de chaos en is ervan overtuigd dat de operatie is geslaagd. Hij vliegt naar Berlijn om de staatsgreep te coördineren. Operatie Walküre begint. En eindigt vierentwintig uur later in een catastrofe, Stauffenberg wordt geëxecuteerd door de kogelregen van Hitlers getrouwen.

Welke loop had de geschiedenis gehad als de aanslag was gelukt? Feit is dat in het laatste oorlogsjaar nog eens net zoveel soldaten stierven en concentratiekampslachtoffers omkwamen als in de vijf jaar daarvoor.

De aanslag is inmiddels een mythe geworden. Toch zijn er nog veel vragen. Waarom zijn ook alle andere aanslagen op Hitler zo faliekant mislukt? Hoe verschillend waren de ideeën binnen de Stauffenberg-groep over de tijd na Hitler? Hoe past Stauffenbergs antidemocratische visie op de staat bij zijn mythische status als verzetsheld?

Tobias Kniebe heeft de voorgeschiedenis van alle aanslagen op basis van nieuw gepubliceerde documenten nauwgezet gereconstrueerd. Hij vertelt stap voor stap de dramatische gebeurtenissen: Stauffenbergs motieven, de maandenlange voorbereidingen, de minutieuze studie van Hitlers gewoontes, het transport van de bom en de wanhopige pogingen van de medeplegers van de aanslag om vanuit de commandopost in het Bendler-Block in Berlijn de bevolking te misleiden. Kniebes reconstructie geldt inmiddels als de historisch meest betrouwbare en ook de spannendste beschrijving van de gebeurtenissen rond de twintigste juli 1944.

Het boek werd in 2008 verfilmd als Valkyrie met Tom Cruise en Carice van Houten.

   

Smolensk, Rusland,
13 maart 1943

Op de ochtend van 13 maart 1943 staat een kleine groep militairen te wachten langs de landingsbaan van het vliegveld in Smolensk. Ze dragen de veldgrijze mantels van de Duitse Wehrmacht. In het midden, herkenbaar aan de rood oplichtende borstflappen, staat een generaal die het groepje aanvoert. Enigszins terzijde staan verschillende grote Mercedeslimousines klaar, bij de hangars zijn enkele Heinkel vliegtuigen te zien en een paar tragere toestellen van het type Fieseler Storch. De zon schijnt, het weidse lege landschap is bedekt met sneeuw. De tweede, catastrofale winter van de Duitse aanval op Rusland nadert zijn einde.
Vooraan staan de zestigjarige veldmaarschalk Hans Gunther von Kluge, de bevelhebber van Legergroep Midden, en zijn tweeënveertigjarige eerste generaalstafofficier, kolonel Henning von Tresckow.

Samen met hun stafchef, adjudanten en ordonnansofficieren vormen ze het ontvangstcomité voor Adolf Hitler, de Führer en rijkskanselier van de Duitsers, die zich in het tiende jaar van zijn onbegrensde macht bevindt. De een staat klaar om zijn opperbevelhebber de hand te schudden en hem –zo mogelijk– een gepland offensief op Koersk uit het hoofd te praten. De ander loert op een kans hem te doden. Henning von Tresckow is een officier van het type intellectuele strateeg. Het hoge voorhoofd van de denker, dun haar, een fijnbesneden maar vastberaden, open gezicht. Vaak speelt er een ironisch lachje om zijn lippen.

Al heel lang werkt hij aan het dodelijke plan dat vandaag zijn beslag moet krijgen en de gebeurtenissen van de laatste maanden hebben zijn vastbeslotenheid nog versterkt. Sinds de jaarwisseling twijfelt geen weldenkend mens er nog aan welk noodlot Duitsland te wachten staat: na Stalingrad en de ondergang van het Zesde Leger lijkt de eindoverwinning verder weg dan ooit; Winston Churchill en Franklin D. Roosevelt hebben in Casablanca afgesproken dat de geallieerden slechts genoegen zullen nemen met de ‘onvoorwaardelijke capitulatie’ van de asmogendheden; en in stilte heeft Hitler zijn Afrikaanse veldtocht ook al opgegeven – nog maar drie dagen geleden heeft hij veldmaarschalk Rommel in het diepste geheim teruggeroepen naar Tunis en van zijn commando ontheven.

Intussen wantrouwt hij behalve Rommel veel van zijn generaals, en ook onder de officieren van Legergroep Midden, die ooit Moskou hadden moeten veroveren, maar nu al veertien maanden lang zijn verwikkeld in een verbitterde verdedigingsoorlog met het Rode Leger, voelt hij zich bepaald niet meer veilig.

Tresckow moet er rekening mee houden dat het bezoek, al weken aangekondigd en steeds weer uitgesteld, ook ditmaal op het laatste moment zal worden afgezegd. Het behoort tot Hitlers vaste gewoonten om definitieve beslissingen over zijn reizen pas een paar minuten voor vertrek te nemen. ‘Ik begrijp heel goed waarom in de geschiedenis negentig procent van de moordaanslagen gelukt is,' heeft de dictator dat zelfde voorjaar nog in kleine kring verkondigd. ‘Het enige middel om een aanslag te voorkomen is onregelmatig te leven.’

Dus haalt de kolonel opgelucht adem als in de verte eindelijk het knetterende geluid hoorbaar wordt van de Messerschmidt-jachtvliegtuigen die de Führermaschine altijd begeleiden. Even later landen vlak na elkaar drie grote viermotorige Focke-Wulf Condors. Ze hebben ieder twee geschutkoepels met machinegeweren op het dak, een groot hakenkruis op het verticale staartvlak en een gestileerde adelaarskop op de neus.

Aan boord bevinden zich Hitler en zijn gevolg. Het eerste toestel rolt uit tot bij de wachtenden. Het duurt een poosje voor de deur wordt geopend. Iemand kijkt naar buiten en er wordt een trap neergelaten. Ten slotte verschijnt Hitler in een leren jas en met een uniformpet op. Hij draait zich om en daalt voorzichtig achterstevoren de trap af.

Artikel op Wikipedia.org

Operatie Walküre was oorspronkelijk een plan van de Wehrmacht om een mogelijke opstand te onderdrukken gedurende de Tweede Wereldoorlog. Al in het begin van de Tweede Wereldoorlog werd er gestart met het maken van plannen, om de gevreesde opstanden door de burgerbevolking, de krijgsgevangenen en de mensen in de concentratiekampen te verhinderen.

Bron: Wikipedia.org

Recensie op 8weekly.nl

Vragen die beginnen met 'wat als...?' zijn meestal zinloze vragen. Zeker als ze over historische gebeurtenissen gaan. Maar het zijn wel interessante vragen. Want wat als Hitler nou eens vroegtijdig was vermoord? Tobias Kniebe roept die vraag in zijn boek Operatie Walküre bijna constant op, en laat zien dat de geschiedenis wordt gevormd door toeval en minieme details.

Bron: 8weekly.nl