BOEKEN

BOEK

De lach en de dood

De lach en de dood

Pieter Webeling

‘Humor als reddingsboei in de absolute hel. Een aangrijpend prachtboek.’ - Youp van ‘t Hek

‘Humor als reddingsboei in de absolute hel. Een aangrijpend prachtboek.’ - Youp van ‘t Hek

Zonder Ernst geen humor. Dat is de lijfspreuk van de legendarische joodse komiek Ernst Hofman. Als hij in februari 1944 naar een kamp in Polen wordt gedeporteerd, is zijn humor niet alleen een buffer tegen de barbarij, maar ook een waardevol ruilmiddel. Zijn geliefde Helena zit opgesloten in het vrouwenkamp. Als wederdienst voor het smokkelen van briefjes vertelt hij elke dag na het avondappèl grappen aan medegevangenen. Dit blijft niet onopgemerkt. De kampcommandant wil dat hij gaat optreden voor de SS. Humor is overleven. Maar hoe ver is Ernst bereid te gaan?

De lach en de dood is een bloedstollend verhaal over liefde en de lach in de zwaarst denkbare levensomstandigheden. Wat gebeurt er dan met humor? Kan een grap werkelijk helpen als de dood zo nabij is. Het boek zal in Duitsland, Frankrijk en Turkije verschijnen bij gerenommeerde uitgeverijen.

   

Het was me vaak opgevallen hoe lelijk mensen worden als ze bulderlachen. Ik zag de verwrongen koppen, de wijd opengesperde bek, de trillende huig. Ik hoorde de harde keelklanken die in golven worden uitgestoten, als een braaksel van geluid. Ze verliezen de controle, dat zal het zijn. Dan worden mensen algauw lelijk.
Ik stond op het podium en keek uit over een fluweelrode zee – alle stoelen waren nog onbezet. Ik hield van deze stilte, maagdelijk en zwanger tegelijk. Straks zou de zaal tot aan het tweede balkon toe gevuld zijn. Maanden had ik naar deze avond uitgezien, de avond van 11 januari 1946. Al wist ik niet wat het publiek van mij zou mogen verwachten.

Dit was mijn tweede huis, dit heiligdom met gewelfd plafond en pompeuze kroonluchters, waar engelen minzaam op mensen neerkeken. Hier had ik mijn eerste grote optreden gehad, op een kille februaridag in 1933, enkele dagen na de benoeming van Hitler tot rijkskanselier. Ernst Hofman – mijn naam stond levensgroot op de gevel. Het was een memorabele avond. Ik had een paar loeiers die het dak deden trillen. Toen genoot ik daarvan. De lach moest rollen! Even wachten tot de golf op zijn hoogtepunt was en weer naar beneden ging, en dan rang – de volgende grap eroverheen.

Ik drukte het rode, ruwharige theatergordijn tegen mijn gezicht en snoof de geur op. Muf. Ziltig. Het was alsof het doek jaar na jaar het angstzweet van de podiumartiesten in zich had opgenomen. Het kalmeerde me, waarom wist ik niet. Ik liep naar voren en hoorde de planken kraken. Ik haalde diep adem en zong zacht:


Ich hab es bei Tag den Blumen erzählt
Ich liebe dich…
Ich hab es bei Nacht den Sternen erzählt
Ich liebe dich…
Ich singe es hinaus in die Welt
Das eine mir nur noch gefällt
Das bist du, das bist du
nur du…


Daar stond ik, met open armen en open handen. Achter mij hoorde ik langzaam geklap.
‘Bravo. Bravo!’

Ik glimlachte en liet mijn armen slap langs mijn lijf vallen. Het was Henri Toussaint, de toneelmeester. Die donkere, rasperige stem herkende ik meteen. Hij stond aan de zijkant, in de coulissen. Hoe lang al? Hinkend liep hij het podium op. In niets veranderd, zag ik. Nog steeds de kleine, kordate Napoleon. We omhelsden elkaar, zo onhandig als mannen dat doen. Ik rook zijn pommade. Hij keek me ernstig aan en slikte.
‘Welkom terug.’

We stonden naast elkaar, zonder iets te zeggen. Ergens in het gebouw hoorde ik een deur dichtslaan. Henri wás het theater, hij gaf het gebouw adem, nog meer dan de komende en gaande artiesten. Mijn eerste optreden van toen betekende ook mijn eerste kennismaking met hem. Hij had me koeltjes een hand gegeven en was me zwijgend voorgegaan in de verlaten zaal. Hij wees naar vochtige plekken op enkele stoelen: sommige toeschouwers hadden hun plas niet kunnen ophouden van het lachen. ‘Uw verantwoordelijkheid,’ zei hij afgemeten. ‘Het zal u niet verbazen dat de directie van dit theater de juridische mogelijkheden zal onderzoeken om de schoonmaakkosten op u te verhalen.’

Hij zei het met een stalen gezicht. Was hij serieus, of kreeg ik een toegift op mijn eigen voorstelling? ‘Een rechtszaak lijkt me geen goed idee,’ antwoordde ik. ‘Met zo’n zitting krijg je alleen maar méér gezeik.’ Onbewogen had hij me aangekeken. Langzaam krulden zijn mondhoeken omhoog. Zijn lach galmde door de zaal. Sindsdien hadden we een verstandhouding die grensde aan vriendschap.
Henri kuchte. ‘Ik heb mensen gesproken over uw terugkeer,’ zei hij voorzichtig. ‘Ze vinden het geweldig dat u er weer bent. Maar nu optreden… Moeilijk, hoor.’
‘Ik weet het niet,’ zei ik. ‘Een lach is een lach. In het kamp heb ik ook mensen moeten amuseren.’


Download het fragment als PDF

'Humor als reddingsboei in de absolute hel. Een aangrijpend prachtboek.' - Youp van 't Hek

‘Webeling zoekt grenzen op waarover maar weinig getuigen vertellen. Zijn taal is een genot.’ - de Volkskrant

'Ik vind het een prachtig boek. Erg knap hoe hij de sfeer weergeeft, alsof hij er zelf bij was. Door het thema humor, dat een klein beetje lichtheid geeft aan het boek, lijkt het me ook zeer geschikt voor middelbare scholieren.' - Boekhandel Jacques Baas

'Afgelopen vrijdag heb ik dit boek met de titel De lach en de dood gekocht en in één ruk uitgelezen. En werkelijk het is één van de mooiste boeken die ik ooit heb gelezen. Het is een boek met een ziel. Het neemt je mee op reis naar een van de zwartste perioden van de wereldgechiedenis. De personages zijn zo levensecht dat je het hele verhaal als een film aan je voorbij ziet gaan. Iedereen zou dit boek moeten lezen is mijn mening. Het maakt je nederig en gek genoeg tegelijkertijd moedig. Het kampleven is zo hard maar zo mooi beschreven door Pieter Webeling dat het je tot tranen toe roert. De hoofdpersoon Ernst houdt zich staande door zijn wil om te overleven aangestuurd door zijn liefde voor Helena. Liefde en humor met als bizarre achtergrond een concentratiekamp...' - Vrouw.nl

'Zijn nieuwe roman is een waagstuk maar hij slaagt glansrijk. Het is inderdaad een ‘aangrijpend prachtboek’ (Youp van ’t Hek). Dankzij zijn grondige research en integere stijl leeft de lezer tot de laatste pagina mee. De conclusie: een perfecte balans.' - NBD|Biblion

'Waaaaanzinng boek! #aanrader #spannend #grappig #heftig #delachendedood @pieterwebeling twitpic.com/6a02rx' - eenjurk J. van Koningsbrugge op Twitter

Lezersreacties op Amazon.de

Bron: Amazon.de

Interview met Pieter Webeling

Volgens de NRC Handelsblad is hij een van Nederlands succesvolste interviewers. Adriaan van Dis noemt zijn roman grensoverschrijdend. Pieter Webeling is een schrijver met een bijzondere stijl en klasse, waarmee hij de lezer meesleept in het verhaal. Wanneer je zijn boeken leest, heb je geen theater nodig. Als interviewer heeft hij tal van prominenten geïnterviewd, variëren van Guus Hiddink tot Frits Bolkestein. Voor mij de uitdaging deze filosofische "kunstenaar in de letteren" als mens zichtbaar te krijgen.

Bron: Earth-matters.nl

Bespreking door bibliotheek Hengelo

Stil werd ik van dit boek, heel stil. Webeling vond ik op zijn sterkst in de beschrijvingen van de verschrikkingen van het kamp.

Bron: Biebloghengelo.blogspot.com

Interview met de auteur in GPD bladen

De roman ligt in de etalage tegenover het restaurant waar de schrijver zijn koffie drinkt. De handgeschreven aanbeveling naast het boek zegt: 'Angstaanjagend goed'. Mooi samengevat. Toch biedt het boek 'De lach en de dood' ook troost.

Bron: Twenteuitdekunst.nl

Vermelding op Volkskrant.nl

Pieter Webelings vragen naar de manier hoe wij onze morele keuzes maken is door de eeuwen heen aanleiding geweest voor discussies, oorlogen en kunstwerken. Humor is overleven, maar hoe ver mag je daarin gaan?

Bron: Kunst.Volkskrant.nl

Het boek op Watleesjijnu.nl

Als de legendarische Joodse komiek Ernst Hofman (‘Zonder Ernst geen humor’) in februari 1944 naar een kamp in Polen wordt gedeporteerd, wordt zijn kunst een overlevings- en betaalmiddel.

Bron: Watleesjij.nu

Recensie op Recensieweb.nl

Het gevoel van afschuw is overweldigend. Maar dit boek zet hoger in: laten zien dat juist de hel op aarde ook een bron van schoonheid kan zijn.
Dat tussen het massale sterven liefde kan opbloeien en zelfs humor bestaan kan.

Bron: Recensieweb.nl

Bespreking op OBA.nl

Het is een indrukwekkend verhaal over oorlog en humor. Robert Cohen, een van de Auschwitz-overlevenden zegt hierover op de achterflap: "In De lach en de dood is het dagelijks leven in een concentratiekamp zo treffend en waarheidsgetrouw beschreven dat ik dit boek zonder voorbehoud kan aanbevelen". En dat doe ook ik graag

Bron: OBA.nl

Bespreking op LiterairNederland.nl

Webelings boek De lach en de dood is een van de verschrikkelijkste en tegelijkertijd een van de mooiste boeken die ik ooit gelezen heb.

Bron: LiterairNederland.nl

Boekverslag op Scholieren.com

Eeen indrukwekkende roman. De gruwelijkste passages- bijvoorbeeld de vergassing van de joden- zijn ook meteen de sterke punten van de roman. Ze geven een macaber beeld van de situaties in de Poolse vernietigingskampen. Dat vraagstuk van de Holocaust blijft mensen nu eenmaal intrigeren.

Bron: Scholieren.com

Recensie op Recensieweb.nl

The secret source of humor itself is not joy but sorrow. There is no humor in heaven. Met dit motto, ontleend aan de Amerikaanse schrijver en humorist Mark Twain, begint Pieter Webeling (1965) zijn tweede roman De lach en de dood.

Bron: Recensieweb.nl

Interview op Echo.nl

Negen maanden werkte Pieter Webeling (Den Helder, 1965) aan zijn tweede roman, 'De lach en de dood', een verhaal over hoe humor onverwacht en ongedacht een redmiddel kan zijn in een van de meest afgrijselijke situaties waarin een mens kan belanden: een concentratiekamp.

Bron: Echo.nl

Bespreking op Vrouw.nl

De lach en de dood is een bloedstollend verhaal over de liefde en de lach in ‘het kontgat van de wereld’. Wat gebeurt er met humor als daar de zwaarst denkbare gewichten aan hangen? Verstomt de lach dan, of juist niet? Kan een grap werkelijk helpen als de dood zo nabij is?

Bron: Vrouwen.nl

Interview voor de VPRO Gids

In de aanloop naar het nieuwe boekenseizoen, dat in september losbarst, vertellen zeven auteurs over de totstandkoming van hun nieuwe roman. Afl.3: Pieter Webeling.

Bron: Boeken.VPRO.nl