BOEKEN

BOEK

Fatsoenlijk eten

Fatsoenlijk eten

Karen Duve

Karen Duve is bepaald geen gezondheidsfreak. Braadworstjes en zakken winegums belandden in haar winkelwagentje bovenop repen chocola en literflessen cola. Tot er iemand bij haar in huis komt wonen die al snel de bijnaam Japie Krekel krijgt – naar de personificatie van het geweten van Pinokkio. Japie protesteert luidkeels als Karen Duve een diepvrieskip van € 2,99 wil kopen. Terwijl ze voor de diepvrieskist staan, komen er in minder dan geen tijd fundamentele vragen op: mag je dieren eigenlijk wel opeten?

En als we geen dieren eten, waarom dan wel planten? In hoeverre zijn we bereid om uit respect voor andere levende wezens iets op te geven? Wat is ethisch gezien juist? Kunnen we er zelfs persoonlijk profijt van hebben wanneer we onze gewoonten veranderen?

Op een gegeven moment besloot Karen Duve zelf uit te zoeken hoe het zat: ze probeerde vier verschillende voedingspatronen die pretendeerden moreel juist te zijn, elk twee maanden uit: organisch, vegetarisch, veganistisch en uiteindelijk zelfs fruitarisch: alleen datgene wat planten ons uit vrije wil schenken. Tegelijkertijd analyseert ze de onderliggende wereldbeelden en komt ze tot onvermijdelijke woordenwisselingen met Japie Krekel.

Nietsontziend, maar ook met oog voor het ongewild komische element in veel ideologische voedingswijsheden houdt ze zich intensief bezig met de vraag: Wat gun ik mezelf ten koste van anderen?


Foto (c) Patrick Post www.patrickpost.com
Uitgever Christoph Buchwald en Karen Duve

   

Op de dag waarop ik besloot een beter mens te worden, stond ik ’s ochtends in een supermarkt en hield een platte doos met het opschrift ‘gebraden kip’ in mijn hand. Een regelmatig door mij gekocht product dat lekker, betaalbaar en gemakkelijk te bereiden is. Dankzij de bijgevoegde aluminium schaal hoefde je er zelfs geen koekenpan voor vuil te maken. Ovendeur open, kip erin, instellen op 180 graden, en een uur later kon je het krokante en nog een beetje nabubbelende vlees op een bord schuiven.

Maar voordat ik de schaal met kip in mijn wagentje kon leggen, dook uit de diepte van de supermarkt opeens Japie Krekel op en trok hem ruw uit mijn handen. Japie Krekel heet eigenlijk Kerstin en heeft sinds een halfjaar een kamer in mijn huis in Brandenburg. Als tegenprestatie mag ik gebruikmaken van haar woning in Berlijn-Kreuzberg. Sindsdien botsen er twee werelden op elkaar. Kerstin at hoofdzakelijk vegetarisch en kocht de meeste levensmiddelen in natuurvoedings- of reformwinkels. En ze voelde zich geroepen mijn eetgewoontes van commentaar te voorzien.

Daarom noemde ik haar ook Japie Krekel, naar de figuur in de Disney-verfilming van Pinokkio. Als Pinokkio door een fee tot leven wordt gewekt, beschikt hij namelijk vooralsnog niet over een geweten. Daarom wordt er een krekel ingeschakeld om Pinokkio te vergezellen en hem in gewetenszaken bij te staan. Bij Disney draagt de gewetenskrekel een hoge hoed, een jacquet, een vest, een overhemd met vadermoorder, een kniebroek, halsdoek, slobkousen en een ingeklapte paraplu over zijn arm.

‘Hoe kun je nou zulk martelvlees kopen?’ riep Japie. ‘Je weet toch wel wat voor leven die kippen hebben gehad?’

Jazeker. Ergens in de periferie van mijn bewustzijn wist ik dat de omstandigheden waaronder deze kip ooit had geleefd niet erg best waren. Ik gaf het toe.

‘Hoe lager de prijs hoe afschuwelijker de omstandigheden. Zo simpel is het,’ zei Japie; ze boog zich over de diepvrieskist en legde de schaal met kip weer netjes terug. Ze wees naar het prijskaartje dat op de vrieskist was geplakt.

‘En 2,99 euro voor een hele kip duidt op gruwelijke wreedheid.’

Voor mijn inwendig oog doemden beelden op van televisiedocumentaires op de late avond: jonge kippen met kale nekken, met z’n duizenden dicht op elkaar gepakt op een veel te klein oppervlak, kippen met deels geamputeerde snavels en gebroken poten, die op een met stront bedekte vloer lagen te creperen terwijl andere kippen over ze heen trippelden. Ik moest mijzelf dwingen te bedenken wat er allemaal had moeten gebeuren voordat die anonieme massa vlees op deze aluminium schaal terecht was gekomen. Het was helemaal niet leuk om daaraan te denken – vooral niet omdat ik aan het eind van die geestelijke inspanning niets anders meer kon doen dan van het gebraden kippetje afzien.

Vroeg in de middag van de dag waarop ik besloot een beter mens te worden, zat ik voor de televisie, at een vleesloze en eerlijk gezegd helemaal niet onsmakelijke curry die Japie Krekel voor ons beiden had klaargemaakt, luisterde naar haar kritiek op mijn televisiegewoontes en vroeg me af of het wel zo’n goed idee was geweest haar op kamers te nemen. Naast de stoel lag mijn aan kanker lijdende buldog Bulli en wierp me af en toe een teleurgestelde blik toe.

Normaal gesproken had hij me nu bijgestaan bij het verorberen van het kippetje. In het middagprogramma van de Norddeutsche Rundfunk zag ik een voor de adventtijd typische reportage over een ganzenboer in Niedersachsen, die zijn ganzen nog op de goede oude manier vetmestte, ze dus vrije uitloop gunde. Op televisie was de hemel lenteachtig blauw, een kersenboom stond in bloei en de ganzen waggelden luid snaterend rond en vraten van het frisse gras. De presentatrice raakte er helemaal opgewonden van, en het begrip gelukkig – gelukkige ganzen, gelukkige dieren, vlees van gelukkige ganzen – viel meteen drie keer.

‘Als je met kerst per se gans wilt eten, kun je er ook eentje bestellen die het goed heeft gehad,’ stelde Japie vergoelijkend voor.
‘Hoe kom je erbij dat die beesten het goed hebben gehad?’ zei ik bits. ‘Die zijn niet gelukkig, die zijn nu allemaal dood.’
Ik nam haar nog steeds haar gemoraliseer kwalijk. Van betutteling moet ik niks hebben. Ik wees naar de televisie.

‘Een veel te groot koppel,’ zei ik, hoewel ik geen idee had hoe een ideaal koppel ganzen eruitziet. ‘Denk je soms dat die zich prettig voelen in dat gedrang? En zie jij soms ergens water? Het zijn ganzen, mens! Ganzen! Dat zijn watervogels, die hebben geen zwemvliezen om het gras plat te trappen, die willen zwemmen!’
Japie keek beteuterd naar het scherm. Ik leunde achterover. Het geeft een goed gevoel om iemand die moreel boven je staat op zijn nummer te zetten.

‘Bovendien vind ik het heel onwaarschijnlijk dat er ook maar één bij is die zijn moeder heeft gekend,’ deed ik er nog een schepje bovenop. ‘Ze komen uit een broedmachine. Het zijn allemaal wezen. Angstig en in de war hebben ze in een warme lamp staan staren en nergens een moeder gezien die ze met haar gesnater kon kalmeren. Rondom alleen maar honderden andere wezen, en nergens water om in te zwemmen.

‘Ik vind het sowieso beter om met kerst vegetarisch te eten,’ zei Japie. Ik bromde iets onverstaanbaars.


Download het fragment als PDF

‘Een hilarische zoektocht naar wat de achtergrond is van ons eten. Goed geïnformeerd, lichtvoetig maar wel met kennis van zake beschreven, dat is het leuke. Je steekt er echt wat van op.’ - Susan Smit in Vandaag de Dag

'Een amusant, bij vlagen hilarisch boek, omdat Duve zichzelf met al haar zwakheden niet spaart.' - de Volkskrant

‘Een aangrijpend, schitterend geschreven en vaak ook humoristisch verslag over de eetdilemma’s van de hedendaagse mens.’ – De Morgen

'Het is klef een schrijver naar de mond te praten, maar deze keer kan ik niet anders. Fatsoenlijk eten is een eerlijk boek dat je niet loslaat - het stemt op zijn minst tot nadenken en het zet uiteindelijk aan tot verandering van levensstijl. Minder vlees eten, bijvoorbeeld.' - De Standaard ****

'Het aardige is dat ze in grappige dialogen met haar strenge huisgenote ook wijst op ongerijmdheden van vlees weigeren door de mens.' - NRC Handelsblad

'Fatsoenlijk eten is een persoonlijke zoektocht naar morele principes waar je een ethisch leven op kunt baseren. Het heeft soms iets van een dagboek waarvan je liever de gekuiste versie zou lezen. Toch is het boek juist door die aanpak heel toegankelijk en bereikt het een breed publiek, waaronder misschien ook de groep waar Duve tot kort toe behoorde. In die zin is het vergelijkbaar met Jonathan Safran Foers Dieren eten.' - De Groene Amsterdammer

'Duve is zich zoveel bewuster van alle misstanden tegen mens en dier. Ze begrijpt ook heel goed dat de meeste mensen het liefst niets van die misstanden willen weten, want dan heb je geen last van je geweten. Ondanks de zware kost, beschrijft ze alles met veel vaart en humor, waardoor je toch met veel plezier dit boek snel uitleest.' - Nieuws voor Diëtisten

‘Een onderhoudend verslag van een langdurige poging om te voldoen aan de eigen ethische pretenties.’ – Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung

Dieren eten van Jonathan Safran Foer heeft een heleboel discussie losgemaakt. Fatsoenlijk eten beschrijft het persoonlijke experiment om op vier verschillende manieren te eten zonder vlees te gebruiken. Het onderliggende onderzoek is voortreffelijk, het is uitmuntend geschreven, een pleidooi dat ons wakker schudt! Het ideale cadeau voor elke barbecueparty.’ – Frankfurter Allgemeine Zeitung

Bespreking in Happinez door Susan Smit

Het resultaat is een luchtig geschreven en bij vlagen hilarische verhandeling over haar ervaringen.

Bron: Happinez.nl

Artikel op PuurGezond.nl

Ondanks de zware kost, beschrijft ze alles met veel vaart en humor, waardoor je toch met veel plezier dit boek snel uitleest.

Bron: PuurGezond.nl

Bespreking door Nieuws voor Diëtisten

Duve is zich zoveel bewuster van alle misstanden tegen mens en dier. Ze begrijpt ook heel goed dat de meeste mensen het liefst niets van die misstanden willen weten, want dan heb je geen last van je geweten. Ondanks de zware kost, beschrijft ze alles met veel vaart en humor, waardoor je toch met veel plezier dit boek snel uitleest.

Bron: Nieuwsvoordietisten.nl

Bespreking in Vandaag de Dag

Een hilarische zoektocht naar wat de achtergrond is van ons eten. Goed geïnformeerd, lichtvoetig maar wel met kennis van zake beschreven, dat is het leuke. Je steekt er echt wat van op. (item start op 13:40 min.)

Bron: Uitzendinggemist.nl

Interview in De Standaard

Het is klef een schrijver naar de mond te praten, maar deze keer kan ik niet anders. Fatsoenlijk eten is een eerlijk boek dat je niet loslaat - het stemt op zijn minst tot nadenken en het zet uiteindelijk aan tot verandering van levensstijl. Minder vlees eten, bijvoorbeeld.

Bron: Standaard.be

Artikel op Earth-Matters.nl

Het onderliggende onderzoek is voortreffelijk, het is uitmuntend geschreven, een pleidooi dat ons wakker schudt!

Bron: Earth-matters.nl

Artikel op Veggieleven.be

Ze probeerde vier verschillende voedingspatronen die pretendeerden moreel juist te zijn. Ze at acht maanden lang achtereenvolgens biologisch, vegetarisch, veganistisch en uiteindelijk zelfs fruitarisch. Naarmate het project vorderde, is ze opgeschoven in haar denken “Dat ik vegetariër zou worden, stond al vrij snel vast” vertelt ze.

Bron: Veggieleven.be

Artikel op OneWorld.nl

Schrijfster Karen Duve is deze week in Nederland om de presentatie van de vertaling van haar boek Fatsoenlijk eten, mijn leven als proefkonijn bij te wonen. Met Anständig essen schudde ze Duitsland wakker over wat er eigenlijk op ons bord ligt.

Bron: OneWorld.nl

Artikel in de Volkskrant

Karen Duve probeert voor haar boek Anständig Essen (Fatsoenlijk eten) zonder vlees te leven, en gaat daarin telkens een stapje verder. Van vegetarisme naar veganisme, en straks zelfs naar fruitarisme, waarbij ze enkel de rijpe vruchten van planten zal eten.

Bron: Volkskrant.nl