BOEKEN

BOEK

Voltaire als vrolijk antwoord op de vergrijzing

Voltaire als vrolijk antwoord op de vergrijzing

Paul Steenhuis

Paul Steenhuis zoekt antwoord op de vraag in hoeverre de levenshouding van de 18de eeuwse superseniorals voorbeeld kan dienen voor de oudere van vandaag, die na zijn 60ste volgens sommigen aan zijn 'tweede adolescentie' begint.

Waarom wordt de vergrijzing steevast als ramp voor de samenleving afgeschilderd en de oudereals nutteloze kostenpost afgeschreven? Paul Steenhuis zet het sombere denken over ouder worden en de vergrijzing van nu af tegen de vitale levenshouding van de 18de eeuwse Franse filosoof Voltaire, die tussen zijn60ste en 83ste zijn productiefste, vrolijkste en briljantste jaren beleefde.

Voltaire schreef zijn wereldberoemde satire Candide of het optimisme op zijn 65ste, hij werd op zijn 68ste de eerste grootscheepse actievoerder voor de mensenrechten, hij stichtte een succesvol internationaal bedrijf rond zijn 70ste, hij schreef op zijn 74ste de bestseller Draagbaar filosofisch woordenboek. Na zijn 50ste werd hij hartstochtelijk minnaar van zijn nicht Madame Denis. Op zijn 83ste triomfeerde hij nog met een nieuw toneelstuk in Parijs.

'Ik ben minder dood dan ooit. Ik heb nooit vrij.'

Paul Steenhuis zoekt antwoord op de vraag in hoeverre de levenshouding van de 18de eeuwse superseniorals voorbeeld kan dienen voor de oudere van vandaag, die na zijn 60ste volgens sommigen aan zijn 'tweede adolescentie' begint.

   

Iedereen heeft het tegenwoordig over Voltaire, de 18de-eeuwse Franse filosoof die met woord en daad streed vóór vrijheid van meningsuiting, en tegen religieuze onverdraagzaamheid, in een tijd waarin mensen en boeken nog werden verbrand als ze de koning en de kerk onwelgevallig waren.

Nu ‘fanatici zonder grenzen’ oprukken, die de een na de ander met de dood bedreigen of doden als ze uitspraken doen die hen niet bevallen, nu moeten we solidair zijn met de bedreigden ´in de geest van Voltaire’, schreef de Britse historicus Timothy Garton Ash in de Britse krant The Guardian, ook al ben je het niet eens met wat de bedreigde heeft gezegd. Want de essentie van Voltaires denken is volgens Garton Ash het best samengevat in een uitspraak die vaak aan Voltaire wordt toegeschreven: ‘Ik verwerp wat u zegt, maar ik zal tot de dood uw recht verdedigen om het te zeggen.’

Ook Ayaan Hirsi Ali verwees naar hem, toen ze in 2001 als politicologe in de Balie in Amsterdam een toespraak hield met de titel Laat ons niet in de steek. Gun ons een Voltaire. De moslimgemeenschap, is haar stelling, heeft behoefte aan iemand die scherp de onverdraagzame, onrecht veroorzakende kanten van het geloof aanvalt, zoals Voltaire dat deed in het katholieke Frankrijk van de 18de eeuw.
Ik wil het echter hebben over een ander maatschappelijk debat, waarin Voltaire ook een rol zou moeten spelen. Want Voltaire (1694-1778) lééft. Hij inspireert mensen, nog altijd, na al die eeuwen. En daarmee is hij ook in het debat over de vergrijzing actueel.

De Voltaire die steeds wordt aangehaald als verdediger van de vrijheid van meningsuiting, is de bejaarde Voltaire. Alles wat hij deed en schreef, waardoor we hem nu nog kennen, deed Voltaire na zijn zestigste. Tot die tijd was hij vooral bezig geweest hooggeplaatsten te paaien en te beledigen. Zijn kwajongensachtige meesterwerk Candide of het optimisme, een pleidooi voor zelfstandig kritisch denken? Hij schreef het op zijn vierenzestigste. Zijn campagnes als eerste mensenrechtenactivist? Pas rond zijn zeventigste begon hij er mee. En hij had er de tijd voor, want hij stierf pas op zijn drieëntachtigste aan prostaatkanker – hij was in alles modern.

Zo is het dankzij Voltaire de supersenior maar een kleine stap van de Verlichting en het verhitte debat over Westerse waarden, naar de vergrijzing – en als ergens wel iets van de prikkelende geest van de Franse filosoof mag worden toegelaten, is dat in het looiige debat over de vergrijzing. Je kunt geen krant opslaan, de tv niet aanzetten of er verschijnt een politicus, onderzoeker of opiniemaker die sombere voorspellingen doet over een samenleving waarin steeds meer ouderen wonen, die ook nog eens langer blijven leven dan ooit. En werken, die senioren, om de kost te verdienen? Ze willen allemaal van hun pensioen genieten en potverteren. Ze willen allemaal zorg. Wie moet dat allemaal betalen en ís het wel te betalen? Is er wel toekomst? Nee, de ouderen van de toekomst – u en ik – moeten eens flink worden aangepakt. Een prikkelend tegengeluid hoor je zelden.

Bespreking op MedischContact.nl

Krampachtig, hedonistisch jong blijven - het is niet een ideaal dat journalist Paul Steenhuis erg aanspreekt. Maar hoe dan toch genieten en volop in de wereld staan als je oud bent, vraagt hij zich af.

Bron: MedischContact.nl