BOEKEN

BOEK

Elizabeth Costello

Elizabeth Costello

J.M. Coetzee

Elizabeth Costello is 66 jaar oud en komt uit Australië. Ze is de bekende auteur van The House on Eccles Street en vele andere romans. Haar roem brengt haar over de hele wereld.

In Amsterdam houdt ze een lezing over het kwaad, die anders verloopt dan verwacht. In Zuid-Afrika, op bezoek bij haar zus, voelt ze pijnlijk hoe moeilijk het na zoveel jaren is geworden elkaar te begrijpen en het eigen bestaan te rechtvaardigen. En tijdens de ontmoeting met een vroegere minnaar begint ze zich te verbazen over zichzelf als zijn geliefde in vroeger dagen. Is zij het of is het de wereld die op soms onbegrijpelijke manier verandert?

Elizabeth Costello formuleert glashelder wat haar tijdens haar leven heeft beziggehouden; en in haar overpeinzingen en haar bewoordingen raakt ze telkens weer de kern van het menselijk bestaan.

   

Realisme

In de eerste plaats staan we voor de vraag hoe te beginnen, namelijk hoe ons te verplaatsen van de plek waar we ons bevinden en die vooralsnog nergens is, naar de andere oever. Het is een eenvoudig overbruggingsprobleem, een kwestie van een brug slaan. Mensen lossen dagelijks zulke problemen op. Ze lossen ze op, en als ze dat gedaan hebben, leven ze gewoon verder.

Laten we aannemen dat dit hoe dan ook gelukt is. Laten we aannemen dat de brug is gebouwd en dat we hem zijn overgestoken, dat we hem uit onze gedachten kunnen zetten. We hebben het gebied waar we waren, achter ons gelaten. We zijn aan de overkant, waar we willen zijn.

Elizabeth Costello is een schrijfster die in 1928 geboren is, zodat ze zesenzestig is, bijna zevenenzestig. Ze heeft negen romans geschreven, twee dichtbundels, een boek over vogels en heel veel journalistiek werk. Van origine is ze Australische. Ze is in Melbourne geboren en woont daar nog steeds, hoewel ze van 1953 tot 1963 in het buitenland heeft gewoond, in Engeland en Frankrijk. Ze is twee keer getrouwd geweest. Ze heeft twee kinderen, uit elk huwelijk één.

Elizabeth Costello vestigde haar naam met haar vierde roman, The House on Eccles Street (1969), waarin de hoofdpersoon Marion Bloom is, de vrouw van Leopold Bloom, die de hoodfiguur is in een andere roman, Ulysses (1922) van James Joyce. In de voorbije tien jaar is er rond haar werk een kleine kritisch-wetenschappelijke kring ontstaan. Er is zelfs een Elizabeth Costello Society, gevestigd in Albuquerque, New Mexico, die een kwartaaltijdschrift uitgeeft, de Elizabeth Costello Newsletter.

In het voorjaar van 1995 reisde, of reist (vanaf hier de tegenwoordige tijd), Elizabeth Costello naar Williamstown, Pennsylvania, naar Altona College, om de Stowe Award in ontvangst te nemen. De prijs wordt om het jaar toegekend aan een belangrijke auteur van wereldfaam, die gekozen wordt door een jury van critici en schrijvers. Hij bestaat uit een geldbedrag van vijftigduizend dollar, afkomstig uit een legaat van de familie Stowe, en een gouden erepenning. Het is een van de grootste literaire prijzen in de Verenigde Staten.

Op haar reis naar Pennsylvania wordt Elizabeth Costello (Costello is haar meisjesnaam) vergezeld door haar zoon John. John heeft een baan als docent natuurkunde en sterrenkunde aan een universiteit in Massachusetts, maar is om privéredenen dit jaar met verlof. Elizabeth is inmiddels een beetje fragiel; zonder de hulp van haar zoon zou ze deze zware reis naar de andere kant van de aarde niet hebben ondernomen.

We slaan een stuk over. Ze zijn in Williamstown aangekomen en naar hun hotel vervoerd, een verrassend groot gebouw voor een kleine stad, hoog en zeshoekig, een en al donker marmer buiten, kristal en spiegels binnen. In haar kamer vindt een dialoog plaats.
'Zul je je hier op je gemak voelen?' vraagt de zoon.
'O, vast en zeker,' antwoordt ze. De kamer ligt op de twaalfde verdieping en biedt uitzicht op een golfbaan met beboste heuvels erachter.
'Waarom ga je dan niet even rusten? Om halfzeven komen ze ons halen. Ik geef je een paar minuten daarvoor wel een seintje.'
Hij wil weggaan. Zij neemt het woord.
'John, wat willen ze precies van me?'
'Vanavond? Niks. Er is alleen een diner met de leden van de jury. We zullen zorgen dat het geen ellenlange avond wordt. Ik zal zeggen dat je moe bent.'
'En morgen?'
'Morgen, dat is een ander verhaal. Morgen zul je ertegenaan moeten, vrees ik.'
'Ik weet niet meer waarom ik me heb laten overhalen hiernaartoe te gaan. Het is een heel gedoe dat je je op je hals haalt, en waarvoor? Ik had ze moeten vragen de plechtigheid te laten voor wat die is en me de cheque op te sturen.'
Nu, met deze lange vlucht achter de rug, wordt duidelijk dat ze op leeftijd raakt. Ze heeft nooit aandacht aan haar uiterlijk besteed, dat hoefde nooit; nu is het haar aan te zien. Oud en vermoeid is ze.
'Zo werkt het jammer genoeg niet, moeder. Als je het geld aanneemt, moet je de hele voorstelling uitzitten.'


Download het fragment als PDF

‘Coetzee is iemand die ik enorm bewonder.’ – Arnon Grunberg in het televisieprogramma De Meesterwerken

'Elizabeth Costello is een fascinerend boek. Prachtige zinnen, mooie ideeën, interessante gedachten. Het is ook een streng boek, in de zin dat gedachten er tot in de uiterste consequentie in worden doorgedacht. Coetzee is niet mild voor Costello en zij, omgekeerd, dus ook niet voor haar schepper. Ze ontpopt zich als zijn meest onbarmhartige censor: ze keurt het soort romans dat hij heeft geschreven af, niet op literaire maar op menselijke of morele gronden. Gelukkig maar dat Coetzee met Elizabeth Costello bewijst dat een verantwoordelijk schrijver ook literair goed kan zijn' - Marieke Smithuis in Het Financieele Dagblad

'De uitgever noemt het jongste boek van Coetzee gewoon Elizabeth Costello, zonder ondertitel. Het is dan ook geen roman, maar eerder een bundeling korte verhalen, literaire verkenningen en essay-achtige fabels die evenzeer over Coetzee gaan als over zijn fictieve alter ego, de Australische schrijfster Elizabeth Costello. Coetzee tast zijn/haar wereldbeeld en opvattingen af. Een intrigerend, boeiend en weerbarstig boek' - Eric Rinckhout in De Morgen

'Misschien behoort het tot het 'realisme' van onze eindigheid (die we met het ouder worden steeds nadrukkelijker ondervinden) dat het menselijk leven niet één ultiem doel kent, maar verschillende, ook tegenstrijdige, niet of nauwelijks met elkaar te verzoenen doelen. En misschien wel beter en met minder kwalijke gevolgen dan elders, kan deze menselijke conditie tot uitdrukking komen in de literatuur. De schrijver Coetzee weet dat - getuige zijn vroegere werk - als geen ander, maar in Elizabeth Costello schuift hij die kennis moedwillig opzij om zijn grote talent volledig in dienst van de moraal te stellen. Hij heeft er alleen wel voor gezorgd, via zijn zeer 'menselijke' hoofdpersoon en de specifieke vorm van deze 'lessen', dat de moraal veel van haar inherente neiging tot absoluutheid verliest. Aldus demonstreert hij op voorbeeldige wijze hoe een schrijver met ongewone kracht de moraal kan verdedigen, zonder in simplificerend moralisme te vervallen' - Arnold Heumakers in NRC Handelsblad

'Costello gaat bij zichzelf te rade, woelt, huivert, en komt er niet uit. Het antwoord ligt misschien in de metafysische slotzinnen van het boek besloten. 'Terwijl we verdrinken, schrijven we elk vanuit ons eigen lot. Red ons.' - Fred de Vries in de Volkskrant

'Het is confronterend en roept, in eerste instantie, vrij banale vragen op (Waarom schrijf ik eigenlijk? Waar gaat het over? Wat doe ik hier?) en geeft ergernis. Pas in tweede instantie, bij herlezing, zet het je echt aan het denken. […] De twee vragen (Kan de schrijver leven? Mag zij over alles schrijven?) zijn niet met ja of nee te beantwoorden, dan doe je de vraag tekort. Het aardige van Elizabeth Costello lijkt mij dat het boek kwesties aansnijdt die geen oplossing kennen, maar aanzetten tot een voortdurend denkproces. Zo zorgde een ‘opgedrongen’ boek voor een intensieve leeservaring die ik niet had willen missen en waarvoor ik John Coetzee dankbaar ben.' - Anna Enquist over Elizabeth Costello tijdens het Coetzee Festival

Elizabeth Costello is Arnon Grunberg's favoriete Meesterwerk

Arnon Grunberg vertelt waarom hij voor het boek 'Elizabeth Costello' van J.M. Coetzee kiest.

Bron: deMeesterwerken.Vara.nl

Bespreking op Iedereenleest.be

Hoe dan ook, Elizabeth Costello is een belangrijke roman. Een goede roman, een roman waarvan je denkt "dit moet ik nog enkele malen herlezen" en het ook daadwerkelijk doet. God, wat is die Coetzee een goed schrijver.

Bron: IedereenLeest.be

Recensie op Groene.nl

Coetzee op zijn wenken bediend

Bron: Groene.nl

Recensie op Groene.nl

Beelden van het kwaad

Bron: Groene.nl

Bespreking op Derecensent.nl

De nieuwe Coetzee is geen roman. Deze waarschuwing behoort het eerste te zijn dat deze voorlezer u meldt.

Bron: Derecensent.nl

geselecteerd voor de longlist van de Man Booker Prize